τίς πταίει τελικά;

Οι τρεις πληγές της Ελλάδας[1]

Ο Ζυγός[2] έπλασε και απεκρυστάλλωσε τους τρεις Κυριώτατους, γενικότατα και βαθύτατα κυριαρχούντας Πανελληνίους Τύπους που διευθύνουν κατά βάθος την φυλήν, Προ, Κατά και Μετά το Αγώνα. Έως τώρα, δίδουν έκτοτε έως τώρα την μορφήν του πνεύματος και της ψυχής του καθενός και του συνόλου των Ελλήνων:

τον καλόγερο
τον δάσκαλο
τον έμπορο

Και ο Καλόγερος κατά βάθος είνε: Ο Θεός μας ετιμώρησε Εθνικώς διά τις αμαρτίες μας. Πίστευε. Μην εξετάζης. Νήστευε. Προσεύχου. Φέρνε λάδι, κερί, ψωμί, στάρι, κρασί. Σ’ έκλεψαν…Υπομονή. Σ’έδειραν…Υπομονή. Σε ατίμασαν…Υπομονή. Σε σφάζουν…Υπομονή. Ο Βούλγαρος, ο Ρώσσος, ο Σέρβος, ο Ρουμάνος, ο Αρμένης, είνε Αδελφοί[3] σου…Μην κουνιέσαι, μην σίεσαι, μην φωνάζεις, μην μιλάς και σ’ ακούσουν οι Ευρωπαίοι και σε πουν Απολίτιστο Βάρβαρο. Κάθου φρόνημα…βουβαίνου και προσκύνα το φράγκο, η σωτηρία μας είνε η χριστιανική Ευρώπη. Αυτή θα μας δώση το δίκηο μας, άμα καθούμαστε φρόνημα κι ακούμε τις προσταγές της. Ευχαρίστει το Θεό για ό,τι έχεις, για ό,τι είνε, μην αποθυμώση και πάθης χειρότερα.

Και ο Έμπορος κατά βάθος είνε: Εμείς είμαστε μικροί, δεν μπορούμε να κάμουμε τίποτα. Πρώτα πρέπει να κάμουμε Χρήματα. Πρέπει να προσπαθήσουμε πρώτα να γίνουμε Μεγάλοι και Δυνατοί κι έπειτα να ζητήσουμε το δίκηο μας. Πρέπει να τάχουμε καλά με όλους μας τους εχθρούς. Πώς αλλοιώς θα κάμουμε τις δουλειές μας αν τους πολεμάμε και μας πολεμάνε; Θέλετε δηλαδή να μας πάρουν κι αυτό πούχουμε; Φρόνησι, φρόνησι, φρόνησι. Κι έπειτα δε θα μας αφήση η Χριστιανική Ευρώπη να χαθούμε άμα καθούμαστε φρόνημα, όπως μας προστάζει, θα μας δώση το δίκηο μας. Βρε συ παιδί, για κλείσ’ το μπεζαχτά, γιατ’ έρχεται πάλι αυτή η Διακονάρα. Ε, Κυρά Πατρίδα! Ξέρεις ότι μας παρασκότισες με τα φούμαρα και τις κλάψες σου όλην την ώρα; Παιδί, δος της μια δεκάρα, να πάη στο καλό, να μας ξεφοτώνεται…Έλα Κυρά, πάρτην και δίνε του γιατ’ έχουμε δουλειά.

Και ο Δάσκαλος κατά βάθος είνε: Η Γλώσσα, η Γραμματική. Πώς άλλως θα δείξωμεν εις την Ευρώπην ότι είμεθα Απόγονοι; Η Εύκλεια των Προγόνων. Επεπτώκαμεν. Το Ελληνικόν Πνεύμα ετίναξε τα κώλα εν Χαιρωνεία[4], εβαρβαρώθημεν, ετιμωρήθημεν, ότι πολλά ημαρτήσαμεν. Αλλοιμονον, αι πάλαι ποτέ Αχαρναί νυν…Μενίδι. Αλλοίμονον οι Περικλείς και οι Πλάτωνες…Αλλοίμονον, αι ημέραι εκείναι δεν θα επανέλθουν ποτέ. Αι Επιστήμαι, τα Γράμματα, αι Τέχναι εφυγαδεύθησαν διά παντός. Αλλοίμονον. Γλώσσα και Θρησκεία, Θρησκεία και γλώσσα η μόνη άγκυρα κι αμάν. Η μόνη μας Ελπίς και Σωτηρία η Χριστιανική ευρώπη. Αχ Αλλοίμονον! Παιδί…ένα ούζο.

___________________

[1] Περικλή Γιαννόπουλου, «έκκλησις προς το Πανελλήνιον Κοινόν»
[2] αναφέρεται στην Τουρκοκρατία
[3] ομόδοξοι λαοί
[4] στη μάχη της Χαιρώνειας [338π.Χ.] ο Φίλιππος νικά τους συνασπιμένους Νότιους Έλληνες και κατακτά την ηγεμονία στον Ελληνικό χώρο.

Δίκαιο

Προάσπιση των πολιτών κατά των παρανομιών της δημοσίας διοικήσεως στις Αγγλοσαξωνικές χώρες(*).

Στις αγγλοσαξωνικές χώρες – και εν μέρει στις σκανδιναβικές, που σε αρκετά σημεία ακολουθούν τη βορειοαμερικανική και τη βρεταννική παράδοση στη διοικητική οργάνωση και νομοθεσία – δεν υπάρχει «κράτος δικαίου» με τη μορφή που το γνωρίζει η ηπειρωτική Ευρώπη. Οι ιστορικές εξελίξεις εκεί υπήρξαν διαφορετικές. Εκεί δεν έγινε μετάβαση από το «αστυνομικό[1]» κράτος στη νεώτερη μορφή της «δικαιοκρατούμενης[2]» πολιτείας. Ούτε και διοικητικό δίκαιο υπάρχει, με το εννοιολογικό περιεχόμενο που οι ηπειρωτικοί ευρωπαίοι του δίνουν, ούτε και δίκαιο των διοικητικών διαφορών. Εντούτοις, οι πολίτες απολαύουν εκεί πλήρων εγγυήσεων κατά των παρανόμων ενεργειών των δημοσίων υπηρεσιών.

Στις αγγλοσαξωνικές χώρες η παραφυλακή της νομιμότητας της δράσεως της δημόσιας διοικήσεως και η προστασία των δικαιωμάτων και των εννόμων συμφερόντων των ιδιωτών είναι εμπιστευμένες στα τακτικά πολιτικά δικαστήρια. Δεν ισχύει εκεί ο κανόνας ότι τα δικαστήρια αδυνατούν σύμφωνα με το πολίτευμα να επεμβαίνουν στα έργα των διοικητικών αρχών. Υπάρχει εκεί «ενιαίο δίκαιο» , που διέπει τις ενέργειες των δημοσίων υπηρεσιών, όπως διέπει και τους ιδιώτες. Τα κοινά δικαστήρια (οι τακτικοί πολιτικοί δικαστές) μπορούν να απευθύνουν προς τις υπηρεσίες της δημόσιας διοικήσεως διαταγές, απαγορεύσεις, υποδείξεις για την προσαρμογή τους στον νόμο ή και ανασταλτικές της εκτελεστότητας των διοικητικών πράξεων επιταγές. Λογίζονται – στα θέματα της τηρήσεως των νόμων και του σεβασμού των δικαιωμάτων των πολιτών από τη δημόσια διοίκηση – σαν προϊστάμενες αρχές έναντι των δημοσίων υπηρεσιών. Οι τελευταίες τελούν σε ένα είδος υπηρεσιακής εξαρτήσεως έναντι των αγγλοσαξόνων δικαστών, στις περιπτώσεις που πρόκειται για τη νομιμότητα της λειτουργίας των. Για οποιαδήποτε δε μεταξύ των ιδιωτών και δημοσίων αρχών διένεξη η δικαιοδοσία ανήκει, τόσο στη Μεγάλη Βρεταννία όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες της Βορείου Αμερικής, στους δικαστές πάντοτε, χωρίς διάκριση μεταξύ «ιδιωτικών» και «διοικητικών» διαφορών[3].

Είναι αλήθεια ότι από την εποχή του τερματισμού του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και πέρα το καθεστώς αυτό του «ενιαίου δικαίου» έχει μετριασθεί στη Μεγάλη Βρεταννία. Γαλλικές επιρροές παρατηρούνται στη βρεταννική νομοθεσία, οφειλόμενες όχι βέβαια σε ένα πνεύμα μιμήσεως γειτονικών θεσμών, αλλά σε ουσιαστικότερες ανάγκες, που απέρρευσαν ιδίως από τον ολοένα επεκτεινόμενο παρεμβατισμό του κράτους σε χίλιους-δυο τομείς οικονομικής δραστηριότητος. Αυτή η διεύρυνση του κύκλου δράσεως της κρατικής διοικήσεως σε τόσες νέες σφαίρες, επιφυλαγμένες άλλοτε αποκλειστικά στην ιδιωτική επιχειρηματική πρωτοβουλία, αυτή η πολυειδής επέμβαση της κρατικής εξουσίας σε τόσο πολλά νέα θέματα οικονομικής και κοινωνικής ζωής, έχει αναγκάσει και τους Βρεταννούς να αρχίζουν να ιδρύουν θεσμούς διοικητικής δικαιοδοσίας χωριστούς από την παλαιά πολιτική δικαιοσύνη[4]. Όχι τακτικά διοικητικά δικαστήρια γενικής δικαιοδοσίας, αλλά πολυάριθμες ήδη εκδικαστικές επιτροπές, για ειδικές η καθεμιά τους κατηγορίες υποθέσεων και με ενδικοφανή ενώπιόν τους διαδικασία[5].
____________________

(*) Γεωργίου Παπαχατζή, "Σύστημα του ισχύοντος στην Ελλάδα Διοικητικού Δικαίου", Αθήνα 1991
[1] Η αποστολή και το έργο των αρχών έγκειτο στην επιδίωξη του δημοσίου συμφέροντος, στη μέριμνα υπέρ του κοινού, στην ασφάλεια των προσώπων και των περιουσιών των υπηκόων με κάθε πρόσφορο μέσο. Η δράση των Αρχών στόχευε, επισήμως, στην επίτευξη της ευημερίας των υπηκόων και την πραγμάτωση της «ευδαιμονιστικής πολιτείας» (wohlfahrtsstaat). Υπήρχε όμως απόλυτη ελευθερία ως προς την εκλογή του τρόπου ενεργείας. Περιορισμοί νομικής φύσεως σ’ αυτό το ζήτημα, νομικοί κανόνες που να ρυθμίζουν εν γένει τη δράση και τις «επεμβάσεις» στον κύκλο ζωής των διοικουμένων, δεν ήταν νοητοί.
[2] Ο όρος κράτος δικαίου διατυπώθηκε για να σημασιολογήσει την πολιτεία που η δραστηριότητά της διέπεται από κανόνες νομικμότητος.
[3] Η Γαλλία είναι το πρότυπο χώρας με «χωριστές δικαιοδοσίες» («πολιτικά δικαστήρια» και «διοικητικά δικαστήρια»). Η Αγγλία το αντίθετο. Είναι το πρότυπο των χωρών με «ενιαία δικαιοσύνη».
[4] Αλλά και αντίστροφοι νομοθετικοί πειραματισμοί σημειώθηκαν σε άλλες χώρες τις τελευταίες δεκαετίες. Καθώς είναι γνωστό, οι προθυμότερες στο να ακολουθούν τα γαλλικό σύστημα χώρες – «διοικητικά δικαστήρια» σε οργανικό διαχωρισμό από τα «κοινά πολιτικά» - ήταν πάντοτε η Ιταλία (από τον 19ο αιώνα ήδη), η Ισπανία, το Βέλγιο και η Ελλάδα. Τα τελευταία εντούτοις χρόνια οι Ιταλοί και οι Βέλγοι προσεπάθησαν να υπαγάγουν τις διοικητικές διαφορές στα κοινάπολιτικά δικαστήρια. Ανεπιτυχώς όμως. Νέα διοικητικά δικαστήρια ανεφάνησαν πάλι, χάρη σε μεταγενέστερες νομοθετικές μεταρρυθμίσεις [Jean-Claude Escaras, “Les experiences belge et italienne d’ unite de jurisdiction”, 1972].
[5] “Tribunals and Inquiries Act”, 1958.

"Μαγειρεία" και μαγειρεία

Πολιτικά μαγειρεία ή πολίτικη κουζίνα; Η επικαιρότητα επιτάσσει το πρώτο, η Νομοσοφία επιλέγει το δεύτερο.

Πολίτικη κουζίνα[1]

Τί έτρωγαν οι Βυζαντινοί; Καταρχήν δημητριακά, όχι όμως τόσο χυλούς, πολτούς ή την περίφημη «μάζα[2]» (puls) των Ρωμαίων, αλλά περισσότερο ψωμί. Το ψωμί εξαίρουν όλες οι πηγές και γι’ αυτό παραπέμπω εντελώς ενδεικτικά στα ποιήματα του Πτωχοπρόδρομου[3], στα κείμενα περί νηστείας όπως το ποίημα του πατριάρχου Νικολάου και στο κεφάλαιο 18 (περί των αρτοποιών) του Επαρχικού Βιβλίου[4]. Το ψωμί ήταν η πιο σημαντική τροφή της καθημερινής ζωής. Αμέσως μετά το ψωμί, τις ελιές, το λάδι και το τυρί πρέπει…να αναφερθούν τα λαχανικά, η σημασία των οποίων, κατά τους Τηλ[5] και Κάζνταν[6] ανεβαίνει ακόμα περισσότερο σε σχέση με το ψωμί, μετά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο.

Ο Απίκιος[7] λέγει για τα δαυκιά[8]: Δαυκιά ή ψήνονται και σερβίρονται με oenogarum, δηλαδή γάρον ανάμικτον με κρασί ή βράζονται και κόβονται και μετά βράζονται και πάλι σε σάλτσα από κύμινο και λάδι[9].

Ο Απίκιος παραδίδει την εξής συνταγή για το πράσο: Σούπα από πράσο και σέλινο, που βράζεται μέχρι να εξατμισθεί το μισό του νερού, μετά ανακατεύεται με πιπέρι, μέλι και «λικουάμεν[10]» (λατινικά liquamen, γάρον). Άλλη συνταγή του Απικίου: Το πράσο βράζεται σε νερό με λάδι και αλάτι και όταν είναι έτοιμο βγαίνει και σερβίρεται με σάλτσα από λάδι, γάρον και κρασί[11].

Διαθέτουμε και πάλι συνταγές του Απικίου: Προτείνει πουρέ από μαρούλι και κρεμμύδι. Το μαρούλι βράζεται σε νερό με λίγο νάτρον και ψιλοκόβεται. Στο γουδί τρίβονται πιπέρι, ρίζα λεβιστικού (Maggi), κόκκοι σέλινου, ξηρός δυόσμος, κρεμμύδι, γάρον, λάδι και κρασί. Αυτό το «δέσιμο» σερβίρεται με το μαρούλι[12].
Άλλη συνταγή του Απικίου: Ομελέτα από μαρούλι. Μαγειρεύται πουρές από κοτσάνια μαρουλιού, γάρον, πιπέρι και λάδι και μετά τηγανίζεται με αυγά στο τηγάνι ως ομελέτα[13].

Ο Παύλος Αιγινίτης αναφέρει ανάμεσα σε άλλους τρόπους παρασκευής και άρτυσης των λαχανικών και γενικά των φαγητών ιδιαίτερα το λεγόμενο γάρον, μια σάλτσα από ψάρια, που δεν είναι συνηθισμένη στη σύγχρονη ευρωπαϊκή κουζίνα (ίσως μοιάζει με το «Νουόκ Μαμ» του Βιετνάμ ή το «Ναμ Πλα» της Ταϊλάνδης). Το γάρον ήταν όμως πολύ διαδεδομένο στην αρχαία και όπως φαίνεται, ακόμα και στη βυζαντινή κουζίνα για την άρτυση των φαγητών.
Την συνταγή του γάρου περιγράφουν, ως συνήθως τα Γεωπονικά[14] (20.46.3), ο συντάκτης των οποίων κατάγεται, όπως ξέρουμε, από τη Βιθυνία, όπου η παραγωγή του γάρου ήταν πολύ διαδεδομένη ακόμα και στην πρώιμη περίοδο.
Οι αρχαίοι έβαζαν μικρά ψάρια και εντόσθια ψαριών σε μεγάλο τσουκάλι (ή στην «βιομηχανική» παραγωγή αυτής της εποχής σε ειδικές μικρές στέρνες), τα αλάτιζαν (άλλοι πρόσθεταν και παλιό κρασί) και μετά άφηναν το μείγμα για δύο έως τρεις μήνες στον ήλιο για να ζυμωθεί (άλλη δυνατότητα, για να γίνει πιο γρήγορα το γάρον ήταν να σιγοβράζει το μείγμα μερικές ώρες στην εστία). Μετά έβαζαν μέσα στο τσουκάλι (ή τη στέρνα) ένα καλάθι, στο οποίο μαζεύεται το «λικουάμεν», το υγρό δηλαδή, που αντλείται με κουτάλα.
Το γάρον ήταν ιδιαίτερα γνωστό και διαδεδομένο στο βυζαντινό Μεσαίωνα. Σημειώνω ότι ο Λιουτπράνδος, επίσκοπος Κρεμώνης, στην – αρνητική βέβαια – έκθεση για τη δεύτερη αποστολή του στην Κωνσταντινούπολη κατά το έτος 968, παρατηρεί ότι το τραπέζι του αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά: Διαρκούντος του μακρού και αισχρού συμποσίου εκείνου, καθ’ ό, ως έθος τοις μεθύσοις, διεχύθη το έλαιον και εξέρρευσεν έτερόν τι εξ ιχθύων ναυσιωδέστατον υγρόν[15]…
Εάν παραβλέψουμε την πολεμική του Λιουτπράνδου, βλέπουμε ότι το λάδι και το γάρον έπαιζαν μεγάλο ρόλο στην κουζίνα της Κωνσταντινούπολης…
__________________________

[1] Ιωάννη Κόντερ (Johannes Koder), «Ο κηπουρός και η καθημερινή κουζίνα στο Βυζάντιο», Ίδρυμα Γουλανδρή Χορν, 1992
[2] Τροφήν από γάλακτος και σίτου
[3] Πτωχοπρόδρομος, τρίτο τέταρτο του 12ου αιώνα
[4] Επαρχικό Βιβλίο, συλλογή νόμων ορισμένων συντεχνιών της Κωνσταντινούπολης στη μέση βυζαντινή περίοδο (10ος αιώνας)
[5] J.L.Teall, “The grain sypply of the Byzantine Empire, 330-1025”, Dumbarton Oaks Papers 13 (1959)
[6] A. P. Kazhdan, “Two notes on Byzantine Demography of eleventh and twelfth centuries”, Byzantinishe Forschungen 8 (1982)
[7] Απίκιος, 122
[8] καρότο
[9] Απίκιος, 124
[10] Απίκιος, 71
[11] Απίκιος, 93
[12] Απίκιος, 105
[13] Απίκιος, 130
[14] Τα Γεωπονικά είναι συλλογή αγρονομικών και κηπουρικών γνώσεων της αρχαίας εποχής, που σώζονται χάρη στην πολυϊστορική δραστηριότητα του Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου (10ος αιώνας), είχαν όμως συγκεντρωθεί, κατά κύριο λόγο, τον 6ο αιώνα από τον Κασσιανό Βάσσο, ο οποίος στηρίχθηκε σε ακόμα παλαιότερες συλλογές, όπωςε του Διδύμου Αλεξανδρείας.
[15] Liutprand, Legatio 11, μετάφραση Σπ. Ζαμπελίου, Βυζαντιναί Μελέται, Αθήνα 1857, 524 “Qua in coena turpi satis et obscena, ebriorum more, oleo delibuta alioque quodam deterrimo piscium liquore aspersa…”

Σκοπιανό

Η «Σύνδεση» δεν οδηγεί νομοτελειακά στην «Ένταξη», παρά μόνο υπό προϋποθέσεις.

Στο διάστημα της δεκαπενταετούς Ελληνο-σκοπιανής διένεξης για την ονομασία της γείτονος, μικρής, ανομοιογενούς και εύθραυστης δημοκρατίας η Ελληνική πλευρά, παρόλες τις εσωτερικές [εν μέρει εύλογες] αντιδράσεις, έχει επιδείξει «ιώβεια» υπομονή και σύνεση, ενίοτε παρεξηγήσιμη, συνάδουσα όμως με τον φιλειρηνικό και μεγαλόψυχο χαρακτήρα της φιλοσοφίας που διέπει την πολιτική αυτή και το ανθρώπινο πρόσωπο της χώρας, από την οποία εκπηγάζουν οι υψηλές αξίες και τα πανανθρώπινα ιδεώδη.

Καλό είναι, λοιπόν, οι γείτονες να γνωρίζουν πως ο φιλειρηνικός αυτός προσανατολισμός της Ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, καθόλα ιδεολογικός, δεν αντανακλά ίχνη ατολμίας ή αδυναμίας άλλης μορφής και ως εκπορευόμενο και μόνο από ιδεολογική βάση θα πρέπει να τον εκλαμβάνουν, εκμεταλλευόμενοι επ’ ωφελεία τους και επ’ ωφελεία της σταθερότητας και της ειρηνικής συνύπαρξης στην ευρύτερη περιοχή τη χείρα φιλίας που η Ελληνική πλευρά τείνει, ακόμα, προς το μέρος τους.

Το απόσπασμα που ακολουθεί, από εργασία[1] του πρώην Υπουργού Γεωργίου Λ. Κοντογεώργη [δημοσιευμένη ήδη από το 1993] αποτελεί ένα ακόμα μήνυμα, προς κάθε κατεύθυνση, περί των κοινών Ελληνικών και Ευρωπαϊκών αξιών.
Ι.Λ.
_______________________
Οι … Συμφωνίες Συνδέσεως, …, αποτελούν μία μορφή προωθημένης και στενότερης εμπορικής και οικονομικής συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητος[2] και των Βαλκανικών χωρών.

Αποβλέπουν στη σύσφιξη των δεσμών και στη δημιουργία διαρκώς στενότερων σχέσεων, στον οικονομικό, χρηματοδοτικό, πολιτιστικό και πολιτικό τομέα, οι οποίες θα βοηθήσουν τις Βαλκανικές χώρες να εδραιώσουν τη μεταρρυθμιστική διαδικασία που άρχισαν και να μπορέσουν να συμμετάσχουν στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποιήσεως.

Προϋπόθεση αποτελεί η δέσμευση των συμβαλλομένων, με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα χωρών, να προχωρήσουν με ειρηνικά μέσα στις αλλαγές, οι οποίες θα οικοδομήσουν ένα πολιτικό και οικονομικό σύστημα βασιζόμενο στην τάξη, στο νόμο, στο σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, περιλαμβανομένων και των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες, στον πολιτικό πλουραλισμό και στο πολυκομματικό σύστημα, το οποίο συνεπάγεται ελεύθερες δημοκρατικές εκλογές καθώς και στη δημιουργία του νομοθετικού και οικονομικού πλαισίου απαραίτητου για τη δημιουργία και την ανάπτυξη της οικονομίας της αγοράς με τη βοήθεια της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Οι Συμφωνίες Συνδέσεως αποτελούν από μόνες τους ένα σκοπό. Δεν είναι μεταβατική φάση προς την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, αλλά αποτελούν ένα βήμα προς αυτήν και δεν αποκλείουν την προοπτική να ζητήσει η συνδεδεμένη χώρα, εν καιρώ, να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Κοινότητος, εφ’ όσον θα συντρέχουν οι προϋποθέσεις, για τη δημιουργία των οποίων, άλλωστε, θα συμβάλλει η Συμφωνία Συνδέσεως.

Η Ευρωπαϊκή Κοινότης με τις … Συμφωνίες Συνδέσεως εκφράζει την πολιτική βούληση να επωμισθεί τη συνυπευθυνότητα για τις εξελίξεις στις χώρες της Βαλκανικής χερσονήσου και να τις βοηθήσει με όλα τα μέσα να αντιμετωπίσουν τη βαρειά κρίση την οποία διέρχονται ώστε να προσαρμοσθούν στις νέες συνθήκες. …

Η κατευθυντήρια σκέψη της Ευρωπαϊκής Κοινότητος, όπως εκφράζεται στην πολιτική της για τη διαμόρφωση των νέων σχέσεών της με τις βαλκανικές χώρες καθώς και στα μέτρα και στις πρακτικές ενέργειες με τις οποίες προωθεί την εφαρμογή της πολιτικής της, είναι απλή, σωστή, συνετή και δοκιμασμένη. Αποβλέπει στη δημιουργία ενός συστήματος σταθερότητος στηριζομένου στη συνεργασία των Βαλκανικών χωρών με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Εμπνέεται από τις ίδιες αρχές που οδήγησαν στη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητος πριν από μισό αιώνα. Αρχές οι οποίες αποβλέπουν στην ανάπτυξη της οικονομικής συνεργασίας, με βάση το κοινό συμφέρον και στη δημιουργία στενής οικονομικής ενώσεως πάνω στην οποία θα στηριχθεί και θα αναπτυχθεί παράλληλα η πολιτική συνεργασία, θα παραμερισθούν οι πολιτικοί ανταγωνισμοί και οι αναμετρήσεις και θα εδραιωθεί η ειρήνη, η μόνιμη οικονομική ανάπτυξη και ευημερία. Αρχές που εφαρμόσθηκαν με επιτυχία στη δημιουργία αλλά και με αποτελεσματικότητα στη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Κοινότητος.

Πρέπει όμως να τονισθεί ότι η επιτυχία της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κοινότητος εξαρτάται από την πρόοδο την οποία οι Βαλκανικές χώρες θα πραγματοποιήσουν στην εκπλήρωση των υποχρεώσεων που αναλαμβάνουν …
… αν από την πλευρά των βαλκανικών χωρών επικρατήσει νέα νοοτροπία και ξεχαστούν παλαιές προκαταλήψεις, ξεπερασμένες από τη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα και επιδειχθεί επίσης αίσθημα ευθύνης, τότε η Κοινοτική πολιτική, …, μπορεί να απαλλάξει τη Βαλκανική Χερσόνησο από τους ανταγωνισμούς, τις ξένες επεμβάσεις και τους πολέμους και να την μεταμορφώσει, ύστερα από πολλούς αιώνες σε μια περιοχή ειρηνικής συμβιώσεως και ευημερίας των κατοίκων της και συνεργασίας με τις άλλες χώρες.
______________________

[1] Γεωργίου Κοντογεώργη, «Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η θέση των Βαλκανίων», Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν, 1993.
[2] Ο Συγγραφέας χρησιμοποιεί τον όρο «Ευρωπαϊκή Κοινότης» αντί του καινοφανούς, στις αρχές της δεκαετίας του ’90, «Ευρωπαϊκή Ένωση».

Περιβάλλον και Πολιτική

Αφορμή για την δημοσίευση του αποσπάσματος που ακολουθεί υπήρξε μία οικολογικού περιεχομένου συνομιλία μου με την Μάρθα Μπεκ[1]. Στη διάρκεια της συνομιλίας μας, στο περιθώριο του 18ου διεθνούς συμποσίου φιλοσοφίας, η Αμερικανίδα καθηγήτρια φιλοσοφίας εξέφρασε τις ανησυχίες της για την καταστροφική σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον του, υπενθυμίζοντας μου, παράλληλα, πως παρόμοιες ανησυχίες, το ίδιο έντονες, προβάλλονταν στις Ηνωμένες Πολιτείες ήδη από την δεκαετία του 1960. Στην Ελλάδα από τις αρχές της δεκαετίας του ’70, ο αντίκτυπος αυτών των αντιδράσεων, ενάντια στην αυτοκαταστροφική δραστηριότητα του ανθρώπου, στις ΗΠΑ, μετατρέπεται σε λόγο και οι σχετικές δημοσιεύσεις πολλαπλασιάζονται. Τα αποσπάσματα που ακολουθούν προέρχονται από την εργασία του καθηγητή Ηλία Οικονόμου, που δημοσιεύθηκε το 1973 από την Ελληνική Ανθρωπιστική Εταιρεία με τον τίτλο «Θεολογική θεώρησις των προβλημάτων του περιβάλλοντος»
Ι.Λ.

Εγράφη προσφυώς ότι «είμεθα αστροναύται εις το διαστημόπλοιο ‘γη’, το οποίο είναι προικοδοτημένον με συστήματα εξασφαλίζοντα την ζωήν τόσον τέλεια, ώστε ανανεούνται συνεχώς και ταχέως και καλύπτουν τας ανάγκας επιβιώσεως δισεκατομμυρίων ανθρώπων».

Επί αιώνας οι άνθρωποι επίστευον ότι τα αποθέματα ταύτα είναι απεριόριστα. Τελευταίως όμως διεπιστώθη, ότι τα συστήματα επιβιώσεως διαταράσσονται σοβαρώς. Και υποστηρίζεται μετά σοβαρότητας, ότι θα καταστραφώμεν, εάν δεν τερματισθή η φθορά των συστημάτων εφοδιασμού. Το δίλημμα είναι σαφές: ή θα διατηρήσωμεν τα συστήματα ζωής ή θα τιμωρηθώμεν. Και η ποινή είναι ο «βιολογικός θάνατος».

Η διατάραξις των συστημάτων, εκ των οποίων εξαρτάται η βιολογική ύπαρξις του ανθρώπου, διακρίνεται εις (α) καταστροφήν της λειτουργίας ωρισμένων ζωτικής σπουδαιότητος συστημάτων[2] και (β) εις εξάντλησιν των πηγών ενεργείας.
…
Η περί του μέλλοντος της γης και της επ’ αυτής Ανθρωπότητος πρόβλεψις των ειδικώς με το περιβάλλον ασχολουμένων είναι ζοφερά και απελπιστική. Εν ομοφωνία διακηρύσσουν ούτοι, ότι, εάν δεν διακοπή η ανάπτυξις, τότε εις το τέλος του αιώνος ή οπωσδήποτε κατά την διάρκειαν της ζωής των τέκνων μας θα επέλθη η καταστροφή[3]. Και τούτο, διότι ο άνθρωπος δια του τεχνικού πολιτισμού καταστρέφει τας πηγάς της ζωής, διατροφής και διατηρήσεως του ανθρώπου.

Η τεχνική πρόοδος δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως πηγή ευτυχίας της ανθρωπότητος, αλλά ως πρόξενος αδυσωπήτου καταστροφής.
…
Τα γενεσιουργά αίτια
Αι ευθύναι διά την πορείαν προς την καταστροφήν, την οποίαν έλαβεν ο πολιτισμός, ανεζητήθησαν εις την δράσιν της τεχνολογίας. Αυτή μολύνει το περιβάλλον και εξαντλεί τας πηγάς ενεργείας , διά να εξύπηρετήση μέσω της βιομηχανίας τας απλήστους ανάγκας μιας καταναλωτικής κοινωνίας. Υποστηρίζεται, υπό το πρίσμα της συγχρόνου πείρας, ότι δεν είναι μόνον η ανθρώπινη ύπαρξις απαραβίαστος αλλά όλον το σύστημα της ζωής και ότι ο άνθρωπος, αφεθής εις τα ίδια συμφέροντα, δεν δύναται να επιτύχη την διατήρησιν του περιβάλλοντός του.
…
Εκτιμήσεις περί της εγκαθίδρυσης παγκόσμιας δικτατορίας
…η λανθασμένη φιλοσοφική τοποθέτησις[4] έναντι της φύσεως ωδήγησε τον άνθρωπον εις τον επικίνδυνον αυτόν προγραμματισμόν της πολιτιστικής του δραστηριότητας. … Παραλλήλως πρέπει να υπογραμμισθή ότι η επιστροφή εις το παρελθόν δεν είναι δυνατή, διότι η τυχόν εγκατάλειψις της τεχνικής θα έχη ως συνέπειαν τον θάνατον των 9/10 της ανθρωπότητος και την καταστροφήν της τεχνολογίας. Διά τούτο, ως υποστηρίζεται υπό διαφόρων, είναι απαραίτητος μία «παγκόσμιος κυβέρνησις», η οποία θα δύναται να λάβη λογικάς[5] και ανθρωπιστικάς αποφάσεις και θα δύναται να εφαρμόση ταύτας. Προσφάτως[6] ο αγγλικανός επίσκοπος Αδελαΐδος Δρ. Θωμάς Ρηδ εδήλωσεν ότι «θα χρειασθή να δεχθώμεν μεκροπροθέσμους μεταβολάς εις τον τρόπον ζωής και διακυβερνήσεώς μας, εάν θέλωμεν να επιβιώσωμεν» και ωμίλησε περί «καλοήθους δικτατορίας».
_______________________

[1] Μάρθα Μπεκ [Martha Beck]. Αναπληρώτρια καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο Κολλέγιο Λυών (Lyon College) του Πανεπιστημίου του Aρκάνσας. Διδάσκει ηθική και πολιτική φιλοσοφία του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Το 2006 δημοσιεύσε την τριλογία «Πρωταγόρας», «Πολιτεία» και «Φαίδρος και Συμπόσιο» σε απάντηση στην ερμηνεία περί της Πλατωνικής διδασκαλίας, όπως αυτή παρουσιάζεται στο βιβλίο της Μάρθας Νουσμπάουμ στο βιβλίο της τελευταίας υπό τον τίτλο «Το εύθραυστο της θεότητας: Τύχη και Ηθική στην Ελληνική Φιλοσοφία και Τραγωδία». Η Μάρθα Μπεκ προγραμματίζει για φέτος την έκδοση ενός νέου βιβλίου με τίτλο «Μεγαλώνοντας φιλελεύθερη στο Σαιντ Κλάουντ της Μιννεσότας, στην δεκαετία του ‘60», όπου επιχειρεί να εφαρμόσει τις πολιτικές και κοινωνικές θεωρίες του Αριστοτέλη στον Φιλοκτήτη του Σοφοκλή και την ψυχολογία του Καρλ Γιανγκ στους Πλατωνικούς διαλόγους.
[2] Υπό του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του Ο.Η.Ε., υπελογίσθη ότι περί το 2.000, δηλαδή μετά 27 έτη, αι εις ύδωρ ανάγκαι θα έχουν σχεδόν τριπλασιασθή (από 2 τρισεκατομμύρια εις 5,5 τρισεκατομμύρια λίτρα), διότι την αυτήν περίοδον ο πληθυσμός της γης θα διπλασιασθή (από 3,5 δισεκατομμύρια εις 7 δισεκατομμύρια κατοίκους). Οι ως άνω εκτιμήσεις αναφέρονται στον χρόνο έκδοσης της μελέτης [1973]
[3] Πεσιμιστική εκτίμηση, που ευτυχώς δεν επαληθεύτηκε. Ανάλογες ακραίες θέσεις, η επιστημονική βάση των οποίων αμφισβητείται, παρουσιάζονται και σήμερα, εν έτει 2007.
[4] Ο συγγραφέας αναφέρεται στις φιλοσοφικές θέσεις των Καρτέσιου, Μπέρκλεϋ, Καντ, Έγελου και Έμερσον.
[5] Δεν διευκρινίζονται τα όρια των «λογικών» αυτών αποφάσεων
[6] Η παρούσα μελέτη δημοσιεύθηκε το 1973

Πολιτική

Περί δημοκρατίας[1]

Η σημασία την οποία έχουν οι δημοκρατικοί θεσμοί για την αύξηση της δύναμης μιας «πόλις» αποδεικνύεται και από την αντίδραση της Σπάρτης, μετά την υπερίσχυση του Κλεισθένη και την προσπάθειά της να εγκαθιδρύσει στην Αθήνα ολιγαρχικό καθεστώς. Αυτό το καθεστώς χρησιμοποιούσαν οι Σπαρτιάτες, κατά την οικοδόμηση της ηγεμονίας τους σε άλλες πόλεις και οι ολιγαρχικοί, με την υποστήριξη της Σπάρτης κατείχαν ασφαλέστερα την αρχή. Επακολούθημα αυτής της πολιτικής ήταν η πρωτοστασία ή η συμβολή των Σπαρτιατών στην κατάλυση τυραννικών κυβερνήσεων και στην έξωση του Ιππία, με την προσδοκία να δουν και στην Αθήνα ένα ολιγαρχικό καθεστώς, που θα ήταν πρόθυμο να δεχτεί την ηγεμονία τους. Έπειτα όμως από την απροσδόκητη εξέλιξη των πραγμάτων και τις αποτυχημένες προσπάθειες του Κλεομένη αποφάσισαν, παρά την αντιτυραννική πολιτική που ακολουθούσαν, να αποκαταστήσουν τον Ιππία, επειδή η ύπαρξη τυραννικού καθεστώτος θεωρείται πηγή αδυναμίας για ένα κράτος. Συνακόλουθα οι Αθηναίοι θα τους υπάκουαν με προθυμία, ενώ αν μείνουν ελεύθεροι θα γίνουν ισοδύναμοι με αυτούς (Ηρόδοτος, V, 91.1).

Αλλά για την αποκατάσταση του Ιππία έπρεπε, εκτός από τη Σπάρτη να αποφασίσει και η πλειοψηφία των μελών της Πελοποννησιακής συμμαχίας, δεδομένου ότι μετά την αποτυχία της εκστρατείας που έγινε με πρωτοβουλία του Κλεομένη «κύριον είναι ό,τι αν το πλήθος των ξυμμάχων ψηφίσηται» (Θουκιδίδης, V, 31.1). Για τούτο το λόγο, αφού προσκάλεσαν από το Σίγιο τον Ιππία, συγκάλεσαν αντιπροσώπους των συμμάχων κρατών, τότε για πρώτη φορά (506/5). Στο συνέδριο εκείνο οι Σπαρτιάτες αναφέρθηκαν στην αχαριστία του αθηναϊκού δήμου, ο οποίος πρόσβαλε τον βασιλέα τους και συμπεριφέρθηκε σκαιότατα στους Βοιωτούς και τους Χαλκιδείς, διατύπωσαν φόβους ότι και άλλοι θα πάθουν τα ίδια, πράξεις που αποδείκνυαν ότι η έξωση του Ιππία υπήρξε εσφαλμένη ενέργεια, η οποία μπορούσε να επανορθωθεί με την αποκατάστασή του στην εξουσία. (Ηρόδοτος, V, 91).

Από τους αντιπροσώπους των συμμάχων μίλησε ο Κορίνθιος Σωσικλής. Αρχίζοντας το λόγο του χαρακτήρισε ως παραλογισμό την απόφαση των Σπαρτιατών να καταλύσουν «ένα ισοκρατικό πολίτευμα» και να επιβάλουν τυραννίδα που είναι το «αδικώτερον…και μιαιφονώτερον» σύστημα. Και συνέχισε: «Αν νομίζετε ότι είναι χρήσιμο να κυβερνώνται οι πόλεις από τυράννους πρώτα να εγκαταστήσετε τύραννο σεις οι ίδιοι στην πόλι σας. Αλλά σεις που δεν έχετε πείρα τυραννίας και λαμβάνετε κάθε προφύλαξη για να μην εγκατασταθεί στη Σπάρτη θέλετε να την εισαγάγετε στους συμμάχους. Αν είχατε την ίδια πείρα του πράγματος με μας θα είσαστε σε θέση να σχηματίσετε ορθότερη γνώμη από αυτή που έχετε τώρα». Στη συνέχεια του λόγου του αναφέρεται στην κατάσταση της Κορίνθου την περίοδο της τυραννίας των Κυψελιδών. Από αυτούς ο Κύψελος αφού ανάτρεψε τους Βακχιάδας εξόρισε πολλούς Κορίνθιους «πολλούς δε χρημάτων απεστέρησε», και ο γιος του Περίανδρος, που τον διαδέχθηκε δολοφόνησε, κατά σύμβουλή του Θρασύβουλου, τους υπερόχους των αστών…και "πάσαν κακότητα εξέφαινε ες τους πολιήτας". Τελειώνοντας το λόγο του ο Σωσικλής παρότρυνε τους Λακεδαιμονίους «μη κατιστάνει τυραννίδας ες τας πόλις» (Ηρόδοτος, V, 92). Με τον Σωσικλή συμφώνησαν και οι άλλοι σύμμαχοι και οι Σπαρτιάτες αναγκάσθηκαν να παραιτηθούν από τα σχέδιά τους. Ο Ιππίας αφού γύρισε στο Σίγειο "παν χρήμα εκίνεε, διαβάλλω ντε τους Αθηναίους προς τον Αρταφρένεα και ποιέων άπαντα όπως αι Αθήναι γενοίατο υπ’ εωυτώ τε και Δαρείω" (Ηρόδοτος, V, 96).
__________________________
[1] Άννα Ραμού-Χαψιάδη, «Από τη φυλετική κοινωνία στην πολιτική», εκδόσεις Καρδαμίτσα, 1982

Λογοτεχνία

Περί χρηματισμού των ιατρών[1]
"O Αργυρώνητος"

…η πανούκλα είχε ξεσπάσει στη Ρώμη. … . Ήρθε λοιπόν τότε στην Ρώμη ένας πολύ μεγάλος χειρουργός που τον έλεγαν μαέστρο Τζιάκομο ντα Κάπρι[2]. Ο έξυπνος τούτος άνθρωπος, ανάμεσα σ’ άλλα επαγγελματικά καθήκοντά του γιάτρεψε μερικές απελπιστικές περιπτώσεις της καταραμένης «γαλλικής αρρώστιας[3]». Στη Ρώμη, οι παπάδες και μάλιστα οι πλουσιότεροι απ’ αυτούς, υποφέρουν πολύ απ’ αυτό το κακό. Μόλις, να μην τα πολυλογώ, ο σπουδαίος αυτός άνθρωπος έγινε γνωστός, δήλωσε πως θα θεράπευε την αρρώστια κατά τον θαυμαστότερο τρόπο, με απολυμάνσεις. Πριν όμως αρχίσει μια θεραπεία, παζάρευε για τα χρήματα που θα ‘παιρνε. Πληρωνόταν μ’ εκατοντάδες κι όχι με δεκάδες χρυσά σκούδα.
…
Ήταν άνθρωπος πολύ διαβασμένος και μπορούσε να μιλά θαυμάσια για γιατρική. Ο Πάπας θέλησε να τον κρατήσει στην υπηρεσία του. Ο Κάπρι όμως αποκρίθηκε πως δεν έμπαινε σε κανενός την υπηρεσία και πως όποιος τον ήθελε δεν είχε παρά να έρθει να τον ζητήσει. Καθώς αποδείχτηκε ήταν άνθρωπος πολύ έξυπνος κι έκανε πολύ καλά φεύγοντας από τη Ρώμη. Γιατί ύστερ’ από λίγους μήνες, όλοι εκείνοι που τους είχε κουράρει, ήσαν εκατό φορές χειρότερα από πριν. Κι αν είχε μείνει εκεί σίγουρα θα τον είχαν ξεκάμει.
...
_______________________________

[1] Αποσπάσματα από την διασημότερη, ίσως, αυτοβιογραφία της Αναγέννησης, «Η ζωή του Μπενβενούτο Τσελλίνι [αρχετυπικό πρόσωπο της Αναγέννησης, χρυσοχόος και γλύπτης, έζησε μεταξύ 1500 και 1571], Φλωρεντινού, ιστορημένη από τον ίδιο», γραμμένη μεταξύ 1558-1566, εκδόσεις Άγρα, 1994
[2] Τζιάκομο Μπερενγκάριο ντα Κάπρι: 1470-1530, φημισμένος γιατρός και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνιας από το 1502 έως το 1507.
[3] Πρόκειται για τη δυστυχώς πολύ διαδεδομένη σύφιλη, που φούντωσε κι απλώθηκε στην Αναγέννηση και αποτέλεσε μάλιστα το θέμα για ένα από τα πιο κομψά λατινικά ποιήματα του Φρανκαστόρο.

Φιλοσοφία

Ο μαζικός άνθρωπος[1]

Ο άνθρωπος της μάζας δεν είναι νέο δημιούργημα. Ο Πλάτων τον περιέγραψε με ακρίβεια ως την «δημοκρατική» και «τυραννική» ψυχή του πολυκέφαλου τέρατος. Ο άνθρωπος της μάζας πιστεύει ότι τα υλικά πράγματα είναι συγκεκριμένα, διότι μπορεί να τα αγγίξει, ή ότι είναι όντως αληθινά, παρ’ όλο που αλλοιώνονται στο στόμα του, κατά την προσπάθειά του να τα περιγράψει και να τα ερμηνεύσει. Οι αισθήσεις, που συνδέονται αδιαχώριστα με αυτά, εντάσσονται στο σύστημα αξιών του, όπως τόσες άλλες αντιφατικές και στιγμιαίες συγκινήσεις. Επιζητεί τη σαρκική και τη στομαχική απόλαυση, καθώς και το συναίσθημα της ασφάλειας, θεωρώντας πως συνιστούν το σύνολο της ανθρώπινης ευτυχίας. Επιδοκιμάζει την παιδεία εκείνη που θα μπορούσε να τον οδηγήσει ακούραστα και άμεσα στην απόκτηση χρήματος και υλικών αγαθών. Κατανοεί την επιστήμη εκείνη που θα μπορούσε να έχει άμεσες εφαρμογές και εντυπωσιάζει τις αισθήσεις με τα τεχνολογικά επιτεύγματα.

Επομένως, το νέο δεν είναι η παρουσία του μαζικού ανθρώπου και του τρόπου σκέψης του, αλλά ο πολλαπλασιασμός του, λόγω των συνεπειών της μηχανής (τεχνολογικής ανάπτυξης). Ο μαζικός τρόπος σκέψης και η μηχανή είναι σύμμαχοι. Η τελευταία είναι δυνατόν να επιτύχει τον ύψιστο βαθμό των παραγωγικών δυνατοτήτων της, μόνο όταν μπορεί να κινεί, να υπηρετεί και να ικανοποιεί τις μαζικές ανάγκες. Η μάζα ενδέχεται να επικρατήσει και να καταστεί η μοναδική δύναμη που καθορίζει την πορεία του πολιτισμού, στην περίπτωση που η μηχανή εξασφαλίζει την επάρκεια της τροφής, στέγης, καθώς και όλων των απαραίτητων αγαθών. Με αυτόν τον τρόπο φτάσαμε στο σημείο, όπου η ύπαρξη των μαζών εξαρτάται ολοκληρωτικά από την παρουσία του κολοσσιαίου μηχανισμού που ονομάζεται βιομηχανικός πολιτισμός, ενώ, με τη σειρά του, η βιωσιμότητα του κολοσσιαίου μηχανισμού εξαρτάται από την ύπαρξη των μαζών, χωρίς τις οποίες δεν μπορεί να λειτουργήσει.

Η ανωτέρω περιγραφείσα κατάσταση βρίθει από παράδοξα. Στο πεδίο της οικονομίας η μηχανή παράγει τέτοιο πλεόνασμα αγαθών, όσο δεν είχε γνωρίσει ο κόσμος ποτέ στο παρελθόν. Είναι έτοιμη να προσφέρει χρήμα και στην πλέον απομακρυσμένη γωνιά του πλανήτη. Αλλά, ταυτόχρονα, δημιουργεί τεράστια ανεργία, που διασπείρει στους εργαζόμενους το φόβο πως ανά πάσα ώρα και στιγμή είναι δυνατό να βρεθούν ξεκρέμαστοι και να μην μπορούν να αντεπεξέλθουν στον αγώνα της επιβίωσης. Τα ανώνυμα (και τα κατ’ ευφημισμόν επώνυμα), φτηνά και απρόσωπα προϊόντα κάνουν τα ανθρώπινα πρόσωπα απρόσωπα, με αποτέλεσμα να μην ενδιαφέρονται πραγματικά για τα αγαθά που τους είναι όντως απαραίτητα (αλλά περισσότερο για την κάλυψη των πλασματικών τους ή των κατ’ επίφαση πραγματικών τους αναγκών). Τα εμπορεύματα χρησιμοποιούνται και πετιούνται το ίδιο απερίσκεπτα, όπως παράγονται. Πρόκειται για την σύγχρονη (εκδοχή της) οδύνης του Τάνταλου[2], σύμφωνα με την οποία τίποτα δεν ικανοποιεί, κανένα. Ο μαζικός άνθρωπος είναι ο πλουσιότερος σε αγαθά από κάθε προηγούμενό του ανθρώπινο τύπο, αλλά ταυτόχρονα ο φτωχότερος από την πλευρά της εσωτερικής του ικανοποίησης.
______________________________

[1] Γουστάβος Μύλλερ (Gustav Muller), Λεωνίδας Μπαρτζελιώτης, «Τα φιλοσοφικά θεμέλια της παιδείας», εκδόσεις Έννοια, 2004.
[2] Μυθικός βασιλιάς, φίλος των θεών, που έσφαξε το γιο του, τον Πέλοπα και τον παρέθεσε θρασύτατα ως γεύμα στους θεούς, για να ελέγξει αν είναι παντογνώστες ή αν εξαπατώνται. Οι θεοί ανέστησαν τον Πέλοπα από τους νεκρούς, αλλά καταδίκασαν τον Τάνταλο για την αλαζονεία του σε αιώνιο μαρτύριο στον Άδη. Στέκεται μέσα σε μια λίμνη, ενώ πάνω από το κεφάλι του υπάρχει καρποφόρο δέντρο με τους πιο εύγευστους καρπούς. Κάθε φορά που θέλει να σβήσει την πείνα και τη δίψα του, το νερό και οι καρποί ξεμακραίνουν από το λαίμαργο στόμα του.

Άνθρωπος

Εργαλεία

Στα αποσπάσματα που ακολουθούν παρακολουθούμε το σταδιακό πέρασμα από την θηρευτική στην γεωργική κοινωνία διαμέσου των ανθρώπινων εφευρέσεων. Ο κοινωνικός αυτός μετασχηματισμός υπήρξε αργός, προϊόν της διαρκούς πάλης του ανθρώπου με την ίδια την φύση που πάντοτε στόχευε στην επιβίωση του ανθρώπινου γένους. Στο βιβλίο «Εφευρέσεις και Ανακαλύψεις[1]» του Ρότζερ Μπρίτζμαν, από τις εκδόσεις «Πλατύπους», απ’ όπου και τα εν λόγω αποσπάσματα, εξιστορείται η εξελικτική αυτή πορεία του ανθρώπου, μέσα από τα επιτεύγματα της ανθρώπινης διάνοιας.
Ι.Λ.

Αγκίστρι
Ένα κομμάτι πέτρας μυτερό και στα δύο άκρα, δεμένο σε ένα σχοινί, όπου περνούσαν το δόλωμα, αποτελούσε την αρχαιότερη μέθοδο ψαρέματος. Αυτός ο «λάρυγγας», όπως ονομάζεται, απλώς σφήνωνε στον λαιμό του ψαριού. Τα πρώτα κανονικά αγκιστριά αναπτύχθηκαν από τους πρώτους «σύγχρονους» ανθρώπους, τους Κρομανιόν. Αυτοί έπιαναν ψάρια χρησιμοποιώντας ένα οδοντωτό κοκάλινο αγκίστρι, ένα από τα πολλά εξειδικευμένα εργαλεία που είχαν δημιουργήσει με την πολλαπλών χρήσεων γλυφίδα που είχαν τελειοποιήσει.

Τόξο και βέλος
Τόξα και βέλη απεικονίζονταν σε τοιχογραφίες σπηλαίων από το 30.000 π.Χ., όμως δεν έχει επιβιώσει μέχρι σήμερα κανένα δείγμα τους. Σταδιακά και έως το 18.000 π.Χ. τα βέλη είχαν εξοπλιστεί με ακμές πυριτόλιθου, γεγονός που τα έκανε θανατηφόρα για τα ζώα. Αργότερα, το τόξο χρησιμοποιήθηκε ως κύριο πολεμικό μέσον και έτσι έγινε θανατηφόρο και έτσι ο ίδιος ο άνθρωπος εκτός από θύτης μετατράπηκε σε θήραμα.

Δρεπάνι
Όταν οι άνθρωποι άρχισαν να καλλιεργούν την γη άρχισαν να κατασκευάζουν και εργαλεία που διευκόλυναν το έργο τους αυτό. Ο θερισμός της σοδειάς ήταν το πρώτο τους μέλημα. Το πρώτο σχετικό εργαλείο που εφηύραν ήταν μια κοντή, ίσια λεπίδα, γνωστή ως «δρεπάνι». Από το 7.000 π.Χ. και μετά το δρεπάνι από πυριτόλιθο ήταν μια από τις εφευρέσεις εκείνες που βοήθησαν στην ανάπτυξη της γεωργίας. Η χρησιμοποίηση της κυρτής λεπίδας που μπορούσε να κόβει αρκετούς βλαστούς με μία κίνηση υπήρξε το επόμενο στάδιο της εξέλιξης του εν λόγω γεωργικού εργαλείου.

Πέλεκυς
Ήδη από το 6.000 π.Χ. αρχίζουν να εμφανίζονται λίθινοι πέλεκεις με ευθύ άκρο και βαριά βάση. Ο αρχαιότερος από αυτούς βρέθηκε στην Σουηδία. Ένα ακόμα βασικό καλλιεργητικό εργαλείο, το σκεπάρνι, εξελίχθηκε την ίδια περίοδο. Έμοιαζε με τον πέλεκυ, όμως η λεπίδα του ήταν τοποθετημένη κάθετα και όχι παράλληλα στην λαβή, όπως στην περίπτωση του πέλεκυ. Το σκεπάρνι χρησιμοποιούταν για την επεξεργασία μεγάλων κομματιών ξύλου.

Αλέτρι
Οι πρώτοι γεωργοί χρησιμοποιούσαν ξύλα για να προετοιμάσουν το έδαφος πριν την σπορά. Το αλέτρι που εφευρέθηκε αργότερα διευκόλυνε, κατά πολύ, το έργο τους, αν και τα πρώτα αλέτρια απλώς θρυμμάτιζαν του χώμα. Αρχικά οι ίδιοι οι άνθρωποι έσπρωχναν και τραβούσαν το αλέτρι κάνοντας απλώς χρήση της μυϊκής τους δύναμης. Έως το 4.000 π.Χ. είχε αρχίσει να γενικεύεται η χρήση των βοοειδών στην γεωργία, γεγονός που βελτίωνε περισσότερο την αποτελεσματικότητα των ανθρώπινων γεωργικών εργαλείων.
________________

[1] Ρότζερ Μπρίτζμαν, «Εφευρέσεις και Ανακαλύψεις», σε συνεργασία με το Βρετανικό Μουσείο Επιστημών, Πλατύπους εκδοτική, 2005.

Πολιτική ιστορία

Η έξωσις του βασιλέως Όθωνος και το ιδιωτικόν του αρχείον[1]

Ότε ανέτειλεν η 11η Οκτωβρίου 1862, η κατά του βασιλέως Όθωνος και της βασιλίσσης Αμαλίας στρεφομένη επανάστασις είχεν επικρατήσει πλήρως, εις την μεγάληςν δε αίθουσαν του Πανεπιστημίου εσχηματίσθη Προσωρινή Κυβέρνησις υπό την τριανδρίαν Δ. Βούλγαρη, ως προέδρου, Κ. Κανάρη και Μπενιζέλου Ρούφου.

Εν τω μεταξύ, κατά την αυτήν ημέραν, οι βάσιλεις, επιστρέφοντες εκ περιοδείας ανά την Πελοπόννησον, όπου είχον τύχει πανηγυρικής υποδοχής, έφθασαν, επιβαίνοντες της ωραίας κορβέττας «Αμαλία», εις Σαλαμίνα. Εκεί, μετά την επίσκεψιν των πρεσβευτών των ξένων Δυνάμεων και σύντομον αλλά τραγική σύσκεψιν, εις την οποίαν μετέσχον οι παραμέιναντες πιστοί εις τον βασιλέα, απεφασίσθη η αναχώρησις του βασιλικού ζεύγους, όχι όμως και η παραίτησις αυτών από των δικαιωμάτων του θρόνου. Η αναχώρησις εγένετο δια του αγγλικού πολεμικού «Σκύλλα», ο δε βασιλεύς απηύθυνε διάγγελμα προς τον λαόν, υπογραμμίζων την προς αυτόν αγάπην του και τας κατά την βασιλείαν του καταβληθείσας προσπαθείας διά «την υλικήν και ηθικήν ανάπτυξιν» αυτού[2].

Κατά την εσπευσμένη εκείνη αναχώρησιν ο Όθων δεν ηδυνήθη να παραλάβη το εις τα ανάκτορα των Αθηνών Αρχείον και ιδίαν την αλληλογραφίαν του, η οποία περιείχε και πολλά απόρρητα έγγραφα προερχόμενα εκ ποικίλων πηγών.

Η εν συνεχεία αίτησίς του όπως του αποδοθούν τα έγγραφα ταύτα, επαναληφθείσα πολλάκις, δεν έγινεν εν τούτοις δεκτή υπό της ελληνικής Κυβερνήσεως, ήτις προέβαλλε την δικαιολογίαν, ότι ταύτα έπρεπε να θεωρηθούν δημόσια έγγραφα και επομένως να παραμείνουν εις τα Αρχεία του Ελληνικού Κράτους.

___________________________

[1] Από τον «Συνέκδημο Φιλολογικό» της Μαρίας Μαντουβάλου, σελ. 361-362, εκδόσεις αφοί Τολίδη, Αθήνα 1990
[2] Περί των αφορώντων εν γένει εις την έξωσιν του βασιλέως Όθωνος γεγονότων, Σπύρου Β. Μαρκεζίνη, «Πολιτική ιστορία της νεωτέρας Ελλάδος (1828-1964)», τόμος 1, Αθήναι [1966-1967], σελ. 273 επ. και σελ. 383 (ένθα και το διάγγελμα του Όθωνος προς τους Έλληνας).

Επετειακό

ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ
ΤΟ ΟΙΚΟΠΕΔΟ ΜΕ ΤΙΣ ΤΣΟΥΚΝΙΔΕΣ

Μιάν από τις ανήλιαγες μέρες εκείνου του χειμώνα, ένα πρωί Σαββάτου, σωρός αυτοκίνητα και μοτοσυκλέτες εζώσανε το μικρό συνοικισμό του Λευτέρη, με τα τρύπια τενεκεδένια παράθυρα και τ’ αυλάκια των οχετών στο δρόμο. Και φωνές άγριες βγάνοντας, εκατεβήκανε άνθρωποι με χυμένη την όψη στο μολύβι και τα μαλλιά ολόισα ίδιο άχερο. Προστάζοντας να συναχτούν οι άντρες όλοι στο οικόπεδο με τις τσουκνίδες. Και ήταν αρματωμένοι από πάνου ως κάτου, με τις μπούκες χαμηλά στραμμένες κατά το μπουλούκι. Και μεγάλος φόβος έπιανε τα παιδιά, επειδή τύχαινε, σχεδόν όλα, να κατέχουνε κάποιο μυστικό στην τσέπη ή στην ψυχή τους. Αλλά τρόπος άλλος δεν ήτανε, και χρέος την ανάγκη κάνοντας, λάβανε θέση στη γραμμή, και οι άνθρωποι με το μολύβι στην όψη, το άχερο στα μαλλιά και τα κοντά μαύρα ποδήματα, ξετυλίξανε γύρω τους το συρματόπλεγμα. Και κόψανε στα δύο τα σύγνεφα, όσο που το χιονόνερο άρχισε να πέφτει, και τα σαγόνια με κόπο κρατούσανε τα δόντια στη θέση τους, μήπως τους φύγουν ή σπάσουνε.
Τότε, από τ’ άλλο μέρος φάνηκε αργά βαδίζοντας να ‘ρχεται Αυτός με το Σβησμένο Πρόσωπο, που σήκωνε το δάχτυλο κι οι ώρες ανατρίχιαζαν στο μεγάλο ρολόι των αγγέλων. Και σε όποιον λάχαινε να σταθεί μπροστά, ευθύς οι άλλοι τον αρπάζανε από τα μαλλιά και τον εσούρνανε χάμου πατώντας τον. Ώσπου έφτασε κάποτε η στιγμή να σταθεί και μπροστά στο Λευτέρη. Αλλά κείνος δε σάλεψε. Σήκωσε μόνο αργά τα μάτια του και τα πήγε μεμιάς τόσο μακριά – μακριά μέσα στο μέλλον του- που ο άλλος ένιωσε το σκούντημα κι έγειρε πίσω με κίντυνο να πέσει. Και σκυλιάζοντας, έκανε ν’ ανασηκώσει το μαύρο του πανί, ναν του φτύσει κατάμουτρα. Μα πάλι ο Λευτέρης δε σάλεψε.
Πάνω σε κείνη τη στιγμή, ο Μεγάλος Ξένος, αυτός που ακολουθούσε με τα τρία σειρήτια στο γιακά, στηρίζοντας στη μέση τα χέρια του, κάγχασε: ορίστε, είπε, ορίστε οι άνθρωποι που θέλουνε, λέει, ν’ αλλάξουνε την πορεία του κόσμου! Και μη γνωρίζοντας ότι έλεγε την αλήθεια ο δυστυχής, καταπρόσωπο τρεις φορές του κατάφερε το μαστίγιο. Αλλά τρίτη φορά ο Λευτέρης δε σάλεψε. Τότε, τυφλός από τη λίγη πέραση που ‘χε η δύναμη στα χέρια του, ο άλλος, μη γνωρίζοντας τι πράττει, τράβηξε το περίστροφο και του το βρόντηξε σύρριζα στο δεξί του αυτί.
Και πολύ τρομάξανε τα παιδιά, και οι άνθρωποι με το μολύβι στην όψη και το άχερο στα μαλλιά και τα κοντά μαύρα ποδήματα, κέρωσαν. Επειδή πήγανε κι ήρθανε γύρω τα χαμόσπιτα, και σε πολλές μεριές το πισσόχαρτο έπεσε και φανήκανε μακριά, πίσω απ’ τον ήλιο, οι γυναίκες να κλαίνε γονατιστές, πάνω σ’ ένα έρημο οικόπεδο, γεμάτο τσουκνίδες και μαύρα πηχτά αίματα. Ενώ σήμαινε δώδεκα ακριβώς το μεγάλο ρολόι των αγγέλων.
____________________________________

Οδυσσέα Ελύτη «Το Άξιον Εστί», εκδόσεις Ίκαρος.

Λαογραφία

Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΕΙΣ ΑΥΤΗΝ ΠΙΣΤΙΣ

Η αστρολογία από των Αλεξανδρινών χρόνων διεδόθη εις την Ελλάδα διά των Στωϊκών, οίτινες, δεχόμενοι την ταυτότητα Θεού και φύσεως, εθεώρουν τα άστρα θείας φύσεως και επίστευον ότι συμπάθεια και σχέσις υπάρχει μεταξύ των ουρανίων σωμάτων και της γης και των επ’ αυτής σωμάτων. Εντεύθεν προϊόντος του χρόνου επίστευσαν πολλοί ότι τα άστρα επιδρώσι επί τον βίον των ανθρώπων, την περαιτέρω ευτυχίαν ή δυστυχίαν αυτού κανονίζοντα. Υπήρχον λοιπόν πολλοί βεβαιούντες ότι εκ της θέσεως των ζωδίων, και μάλιστα των πλανητών, αλλά και εκ των διαττόντων ακόμη αστέρων ηδύναντο να προϊδωσι το μέλλον τινός, και δη την διάρκειαν της ζωής του, τα προτερήματα ή ελαττώματά του, τα μέλλοντα να συμβούν κατά τον βίον του, ασθενείας π.χ., αν θα ευτυχήσει ή όχι και τα τοιαύτα, προς τούτοις, αν θα υπανδρευτεί, αν κατά την δίκην θα κερδίσει ως και πολλά άλλα.
Η πίστις ότι η ημετέρα ζωή εξαρτάται εκ των ουρανίων σωμάτων απετέλει ίδιον κλάδον μαντικής, την α σ τ ρ ο μ α ν τ ε ί α ν, ήτις εκαλείτο και γ ε ν ε θ λ ι α λ ο γ ί α ή γ ε ν ε θ λ ι α λ ο γ ι κ ή (τέχνη) διότι κυρίως χρήσις αυτής εγίνετο κατά την γενέθλιον ώραν. Επίστευον δ’ εις την γενεθλιαλογία ουχί μόνον απλοί πολίται, αλλά και βασιλείς ακόμη. Ο Μανουήλ π.χ. Κομνηνός ο ευνοήσας τας αστρονομικάς σπουδάς και ιδιαιτέραν αγάπην δείξας προς την αστρολογίαν, επί τη γεννήσει του υιού του Αλεξίου ου μόνον απετάθη εις τους αστρολόγους, διά να μάθη την μέλλουσαν τύχην του τέκνου του, αλλά και, κατά τον Νικήταν Χωνιάτην, « τας πλείστας και μεγίστας των πράξεων ην ταις των άστρων περιπλοκαίςκαι ταις τοιαίσδε θέσεσι και κινήσεσι επανατιθείς», περί δε του Ισαακίου Γ΄Αγγέλου λέγεται ότι ουδέ βήμα έκαμνε χωρίς να συμβουλευθή τους αστρολόγους.
Υπήρχον λοιπόν τότε οι βεβαιούντες ότι εγενήθη τις υπό αγαθόν αστέρα και επομένως θα ευτυχήση, όπως αντιστρόφως ότι υπό δυσμενή αστέρα εγενήθη και θα είναι δυστυχής, περιεφέρετο μάλιστα και αρά τότε «ουαί τω άστρο σου», κατήντησε δε και η λέξις αστρικόν να σημαίνη την τύχην καθ’ όλου, αντιλήψεις, αίτινες και σήμερον έτι σώζονται, αφ’ ου και σήμερον πιστεύεται ότι εγενήθη τις « σε καλό ή κακό άστρο», ότι «το αστρικό του το ‘χει» ή «το ζούδιό του το ‘χει» ή «η πλανέτα του ή το πλανέτο του το ‘χει», ά ζ ο υ δ ο ς δε εν Κρήτη και αλλαχού και κ α κ ό ζ ο υ δ ο ς εν Σικίνω λέγεται ο δυστυχής.
Άξιον δε σημειώσεως είναι ότι οι αστρολόγοι ηρωτώντο ου μόνον περί της τύχης του παιδίου, μετά την γέννησιν αυτού, αλλά και προ αυτής, οπότε επεζητείτο να γνωσθεί το γένος του γενηθησομένου, αφ’ ου ως διισχυρίζοντο, η ώρα της συλλήψεως ώριζε και το γένος του τεχθησομένου.
Εννοείται ότι δια τα τοιαύτα διεμαρτύροντο οι πατέρες της εκκλησίας λέγοντες «ότι ουκ έστι της αστρονομίας έργον από των άστρων ειδέναι τους τικτομένους». Ως δ’ είναι φυσικόν, οι περί του γένους του γεννηθησομένου ερωτώμενοι αστρολόγοι ήρχοντο εις δύσκολον θέσιν, διά να είναι δ’ ασφαλείς, εφρόντιζον άλλο εις άλλους των οικείων να προλέγωσι το γένος αυτού.
Είπον μικρόν ανωτέρω ότι η τύχη του αρτιγέννητου προελέγετο εκ της θέσεως των πλανητών εν τω ζωδιακώ κύκλω κατά την ώραν της γεννήσεώς του. Το αυτό επιστεύετο ότι ίσχυε και κατά τα γενέθλια μιάς πόλεως. Και τότε δήλα δη εγίνετο θ ε μ ά τ ι ο ν , όπως κατωτέρω θα είπωμεν, και εζητείτο να γνωσθή, αν η νεοϊδρυθείσα πόλις θα ζήση επί πολλά έτη π.χ. ως συνέβη με την Κωνσταντινούπολιν, οπότε ο Μ. Κωνσταντίνος διέταξε τον αστρολόγον Ουάλεντα να προείπη το μέλλον αυτής.
Οι αστρολόγοι, εννοείται, δεν περιωρίζοντο μόνον εις τας ανωτέρω προρήσεις, αλλά, ως ανωτέρω εσημειώθη, προέλεγον προς τούτοις επαναστάσεις εθνών και πράξεις βασιλέων και κηρύξεις πολέμων και αλώσεις πόλεων και αιχμαλωσίας και φόνους ανθρώπων και λοιμούς, λέγεται δε και περί Μανουήλ του Κομνηνού, ότι, όταν ο στόλος του υπό τον Κωνσταντίνον Άγγελον επρόκειτο να πλεύσει κατά της Σικελίας, ηρώτησε πρώτον τους αστρολόγους περί της εκβάσεως της εκστρατείας.(…)
_____________________________________

Φαίδωνος Κουκουλέ « Βυζαντινών Βίος και Πολιτισμός» τόμος Α΄ ΙΙ, σελ. 139-142, εκδόσεις Παπαζήση.

Ιστορικά Ανέκδοτα

Διογένης ο Κυνικός (404-323 π.Χ.)

Ο ξακουστός για την ιδιόρρυθμη ζωή του φιλόσοφος γεννήθηκε στη Σινώπη και πέθανε στην Κόρινθο. Δίδασκε την απαλλαγή από κάθε ανάγκη και περιφερόταν στους δρόμους ξυπόλητος και ρακένδυτος. Τα αποφθέγματά του διακρίνονται για το σκωπτικό και σαρκαστικό τους πνεύμα.


Λένε πως, όταν είδε το γιό μιας εταίρας να λιθοβολεί το πλήθος, τον επέπληξε λέγοντας:
-Πρόσεξε μη χτυπήσεις τον πατέρα σου!.

Περαστικός ο Διογένης από το σπίτι ενός μοχθηρού ευνούχου, διάβασε μία επιγραφή στην πόρτα του, η οποία έλεγε: « Μηδέν εισίτω κακόν». Δηλαδή: Ας μη μπη κανένα κακό μέσα σ’ αυτό το σπίτι.
Κι ο Διογένης μειδιώντας:
-Τότε ο οικοδεσπότης από πού θα μπη;

Ένας φαλακρός στην αγορά νόμισε πως βρήκε το κατάλληλο πρόσωπο κι άρχισε να ειρωνεύεται το Διογένη. Αυτός τον άφησε να εξαντλήσει το απόθεμα της «εξυπνάδας» του και τότε, κοιτάζοντας τη φαλάκρα του ανθρώπου εκείνου, είπε:
- Τιμή και δόξα στα μαλλιά, που είχαν την πρόνοια να εγκαταλείψουν εγκαίρως ένα τέτοιο κεφάλι σαν το δικό σου!

Σε κάποιον, ο οποίος τον ρώτησε πότε πρέπει κανείς να τρώη, αποκρίθηκε:
-Οι πλούσιοι όποτε θέλουν και οι φτωχοί όποτε έχουν…

Στο γιατρό Διδύμωνα, ο οποίος είχε τη φήμη γυναικά και διαφθορέως, όταν τον είδε στο ιατρείο του να περιποιείται το μάτι μιας κοπέλας, του είπε:
-Πρόσεχε, μήπως θεραπεύων τους οφθαλμούς φθείρης την κόρην!

Όταν τον επισκέφτηκε ο Αλέξανδρος, τον ρώτησε:
-Τι ζητάς μέσα στο πιθάρι, Διογένη;
-Ψάχνω να βρω τα οστά του πατέρα σου και τα οστά του δούλου μου, μα δεν μπορώ να τα ξεχωρίσω, γιατί δεν υπάρχει καμμιά διαφορά μεταξύ τους.
Λέγεται πως οι δύο άντρες πέθαναν την ίδια μέρα το 323 π.Χ.


Αρίστιππος ο Κυρηναίος ( 435-355 π.Χ.)

Αρχαίος φιλόσοφος από την Κυρήνη της Β. Αφρικής, μαθητής του Σωκράτους και ιδρυτής της Κυρηναϊκής Σχολής. Δίδασκε πως η ηδονή αποτελεί αγαθόν και ο πόνος κακόν.


Ο Αρίστιππος ζητούσε υψηλά δίδακτρα από τους μαθητές του. Κάποτε λοιπόν τον επισκέφτηκε ένας πατέρας, ο οποίος φιλοδοξούσε να εγγράψη το γιό του, αλλά τσιγκούνης καθώς ήταν, είπε στον φιλόσοφο, όταν άκουσε την τιμή:
-Πολλά μου ζητάς! Εγώ με τόσα χρήματα θα μπορούσα να αγοράσω ένα βόδι.
- Τότε, απάντησε ο φιλόσοφος, αγόρασέ το, για να έχεις δύο.

Κάποιος νέος καυχιόταν ότι είχε διαβάσει άπειρα βιβλία. Και ο Αρίστιππος που τον άκουσε, παρατήρησε:
-Όμως όσοι τρώνε πολύ δεν είναι πάντοτε οι υγιέστεροι. Υγιέστεροι είναι όσοι χωνεύουν καλά.

Όταν έφτασε ναυαγός κάποτε στη Ρόδο και βρέθηκε χωρίς χρήματα, πήγε σ’ ένα γυμναστήριο και μίλησε τόσο ωραία, που τους γοήτευσε όλους. Εκείνοι τότε του έδωσαν ό,τι είχε ανάγκη.
Ο φιλόσοφος δεν έχασε την ευκαιρία να τονίσει πως οι γονείς πρέπει να οπλίζουν τα παιδιά τους με τέτοιο πλούτο, ο οποίος ακόμα και ύστερ’ από ένα ναυάγιο να είναι ικανός να φτάσει κολυμπώντας μαζί με τον ιδιοκτήτη του στη στεριά!

Ο Αρίστιππος επέμενε να πληρώνεται για τη διδασκαλία του και δε δίσταζε να κολακεύει τους τυράννους, για να επιτύχει το σκοπό του. Όταν ο Διονύσιος ο Α΄ τον έφτυσε κάποτε στο πρόσωπο, χαμογέλασε με υπομονή και είπε:
-Ένας ψαράς πρέπει να υποστεί μεγαλύτερη υγρασία από αυτή, για να πιάσει και το πιο μικρό ψάρι!

Όταν ένας φίλος του τον κατηγόρησε, γιατί γονάτισε μπροστά στον τύραννο Διονύσιο, εκείνος απάντησε:
-Και τι φταίω εγώ, αν ο βασιλιάς έχη τα ώτα εις τους πόδας;

Εν τούτοις, ένοιωθε περιφρόνηση για ‘κείνους που ζητούσαν τον πλούτο μόνο για χάρη του πλούτου. Γι’ αυτό, όταν κάποτε ένας πλούσιος από τη Φρυγία, ονόματι Σίμος, του επέδειξε την πολυτελή οικία του, στρωμένη παντού με μάρμαρα, ο Αρίστιππος τον έφτυσε στο πρόσωπο! Στη διαμαρτυρία του Σίμου για την απρεπή αυτή πράξη ο φιλόσοφος απάντησε:
-Εδώ που μ’ έφερες, ανάμεσα σε τόσα γυαλιστερά μάρμαρα, δε βρήκα πιο κατάλληλο μέρος, για να φτύσω!

_______________________________________

Ευάγγελου Κ. Μιλλεούνη « Ανθολογία Ιστορικών Ανεκδότων από την Παγκόσμια Ιστορία», σελ. 46-47, 40-41, εκδόσεις Γρηγόρη.

Πολιτική ιστορία

Στρατηγού Μακρυγιάννη, απάνθισμα απομνημονευμάτων[1]

Μακρυγιάννης κατά Καποδίστρια

Ήταν κάποτε ένα λιβάδι πολλά αξιόλογον. Είχε πολλά αγαθά μέσα διά τους ανθρώπους και καλή τροφή διά τα ζώα. Σε αυτό το λιβάδι ήταν ένα θερίον οπού το εξουσίαζε. Ούτε άνθρωποι μπορούσαν να λάβουν τα’ αγαθά του, ούτε τα ζώα την καλή χλόγη. Τότε ένας κακός άνθρωπος ηύρε το καϊμένο τα’ άλογο και του λέγει του λιβαδιού τα’ αγαθά. Και του λέγει: «να σκύψης να σε καβαλλικέψω εσένα κ’ εγώ με τα’ άρματά μου να σκοτώσωμεν το θερίον, να γοδέρωμεν αυτόν τον καλόν τόπον. Μπιστεύτηκε το καϊμένο τ’ άλογον διά την καλήν την τροφή κ’ έκλινε τον αυχένα του. Κι ο κακοροίζικος ο άνθρωπος τόβαλε την σέλλα, και την έσφιξε καλά, και το χαλινό. Καβαλλίκεψε ο άνθρωπος αρματωμένος, σκότωσαν το θερίον. Του λέγει το δυστυχισμένο τα’ άλογον: «Το θερίον το σκοτώσαμεν, εσύ παίρνεις τα’ αγαθά του τόπου – βγάλε τον χαλινό και την σέλλα οπού μόβαλες και κατέβα τώρα από πάνου μου να βοσκήσω κ’ εγώ. – Ο χαλινός και η σέλλα δεν βγαίνει από πάνου σου, ούτε εγώ θα κατέβω πλέον». Αφού του βοήθησε τ’ άλογον και με τη δύναμή του σκότωσε το θερίον κ’ έλαβεν εις την εξουσίαν του εκείνον τον λαμπρόν τόπον και γοδέρει τ’ αγαθά του, το δυστυχισμένο τ’ άλογον όχι που δεν ωφελήθη, αλλά του μπήκε κι’ ο χαλινός και η σέλλα – κι ο διαβολάνθρωπος καβάλλα τ’ άφηνε νηστικόν και φορτωμένο.

Μακρυγιάννης κατά Κωλέττη

Ήταν ένα παλάτι χαλασμένο και το γκρεμίσαμεν από θεμελιούθεν και το φκειάσαμεν να καθίσουμεν όλοι μέσα. Βάλαμεν εις τις πόρτες εγγλέζικες κλειδωνιές και σου δώσαμεν τα κλειδιά εσένα διά να βαίνης εκείνους οπού κοπιάσαν κ’ έφκειασαν το σπίτι αυτό, οπού βαστάς τα κλειδιά. Του λόγου σου ανοιγοκλείνοντας διά το νιτερέσιον μόνον το δικόν σου κι’ όχι του σπιτιού, χάλασες αυτές τις παλιοκλειδωνιές κ’ έβαλες εις το σπίτι κλειδωνιές τεφαρίκια Ευρωπαίγικα και της παλιοκλειδωνιές της πέταξες εις τα σκούπρα (εις της χάψες), εκεί οπού να μην αναμείνη τζίτα γερή και χρήσιμη. Θυμίσου, κύριε Κωλέτη, αυτό το σπίτι είπε ο Θεός να χτιστή και θέλει εκείνους οπού αγωνίστηκαν κ’ έγινε – θαρθή καιρός να ψάξης εσύ κ’ οι συντρόφοι δι’ αυτές της κλειδωνιές της σάπιες και να μην ευρήτε καμμίνια. Εσείς τότε θα βαρέσετε το κεφάλι σας. Τώρα είναι πολλά ήσυχον.

Μακρυγιάννης κατά Φαναριωτών και Βαυαρών

Οι ακαθαρσίες της Κωνσταντινούπολής και της Ευρώπης καρότζες, μπάλους, πολυτέλειες, λούσια πλήθος. Αυτείνοι αφεντάδες μας κ’ εμείς είλωτές τους. Πήραν τα καλύτερα υποστατικά, της καλύτερες θέσες τους σπιτότοπους, ‘σ τα υπουργεία βαρειούς μιστούς. Δανείζουν τα χρήματά τους δυο και τρία τα εκατό τον μήνα, παίρνουν υποθήκες – ‘σ ένα χρόνο και λιγώτερο κάνει δέκα το παίρνει ένα. Γίνηκαν όλοι ‘διοχτήτες. Κριταί αυτείνοι, αφεντάδες αυτείνοι. Όπου να πάνε οι Έλληνες όλο ξυλιές τρώνε. Η φτώχια άξηνε. Λίγον φταίξιμο να κάμη ο αγωνιστής, χάψη άλλος επί ζωγής, άλλος κόψιμον με την τζελατίνα. Όλο τέτοιες καλωσύνες έχομεν. Γιόμωσαν οι χάψες του κράτους. Και θησαύρισαν οι κριταί μας και οι αβοκάτοι μας. Το κράτος έτσι πάγει πολλά ομπρός !

περί Θεού…

Η αγαθότη του Θεού είναι άβυσσος της θαλάσσης, τους μωρούς τους κάνει σοφούς, τους σοφούς μωρούς, τους αντρείους δειλούς, τους δειλούς αντρείους, διά να δοξάζεται ο πλάστης του παντός.
_______________________

[1] Ο στρατηγός Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματά του μόλις τελείωσε ο πόλεμος, στα 1829 στο Άργος όπου ο Καποδίστριας του είχε δώσει ένα αξίωμα με τον πομπώδη τίτλο: Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως της Πελοποννήσου και της Σπάρτης.

Ποίηση

ΥΠΑΡΧΟΥΜΕ [1]

Βλέπεις της νύχτας τη φωτιά που βγαίνει απ’ το καβούκι της
Και το δάσος το βλέπεις χωμένο στη δροσιά

Βλέπεις γυμνό τον κάμπο
Στα πλευρά ενός ουρανού αργοκύλητου
Αψηλά το χιόνι ωσάν θάλασσα
Κι αψηλά τη θάλασσα μες στον γλαυκόν ορίζοντα

Πέτρες τέλεια δουλεμένες
Γλυκά δάση καταφύγια σκεπαστά
Βλέπεις πέρα στη χρυσή τους τη μελαγχολία πόλεις
Πεζοδρόμια όλο ευγένειες
Μια πλατεία όπου το άγαλμα της μοναξιάς
Χαμογελάει κι ο έρωτας έχει ένα σπίτι μόνο

Βλέπεις τα ζώα σωσίες πονηρούς
Αλληλοθυσιασμένους
Άσπιλ’ αδέρφια που η σκιά τους μακριά
Σμίγει σε μιάν αιμάτινη έρημο

Βλέπεις ένα ωραίο παιδί πώς παίζει πώς γελά
Που ‘ναι μικρούλι που ‘ναι πιο μικρό
Κι απ’ το πιο μικρό πουλί της άκριας των κλαριών

Ένα τοπίο που γεύεσαι σαν το νερό ή το λάδι
Κι όπου δεν είναι βράχος πιά μα όπου εγκαταλείπει η γης
Στο θέρος τη χλωράδα της νάν τη σκεπάσει φρούτα

Γυναίκες κατεβαίνοντας από τ’ αρχαίο τους κάτοπτρο
Σου φέρνουν μια νεότητα μια πίστη στη δική σου
Κάποια μ’ ένα μαγνάδι φως που σε τραβάει σε κάνει
Κρυφά τον κόσμο να κοιτάς έξω απ’ τον εαυτό σου
Μαζί με μας θα ζωντανέψουνε όλα

Ζώα σωστά χρυσά μπαϊράκια μου
Κάμποι γλυκές μου περιπέτειες
Χρήσιμη χλόη πολιτείες ευαίσθητες
Θα ‘ρθει μια μέρα που θα σας διαφεντεύουνε άνθρωποι

Άνθρωποι πόχουνε περάσει από δαρμούς και δάκρυα
Μα που τα όνειρά τους πια θα τα δρέπουν ακέραια

Βλέπω σωστούς ευαίσθητους χρήσιμους και καλούς
Ανθρώπους να τινάζουν από πάνω τους
Ένα βάρος αχνότερο από θάνατο
Και να κοιμούνται από χαρά μέσα στο βρόντο του ήλιου.

Πωλ Ελυάρ ( Paul Eluard)[2]
_____________________________________

[1]Οδυσσέα Ελύτη «Δεύτερη Γραφή», σελ. 110-111, Ίκαρος εκδοτική εταιρία 1996.
Σε αυτό το βιβλίο περιλαμβάνονται έργα μεγάλων ξένων ποιητών μεταφρασμένα από τον Οδυσσέα Ελύτη.

[2]Πωλ Ελυάρ(1895-1952): από τους μεγαλύτερους Γάλλους υπερρεαλιστές ποιητές. Ενδιαφερόταν έντονα για πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα. Το 1940 αφοσιώθηκε στην γαλλική Αντίσταση και έγινε ο ποιητής-σύμβολό της. Π άνω απ’ όλα όμως ο Ελυάρ εξύμνησε τον έρωτα και την γυναίκα. Τα πάντα γι’ αυτόν περιστρέφονται γύρω απ’ αυτούς τους δύο πόλους. Έργα του: Χρέος και αγωνία(1917), Ποιήματα για την ειρήνη(1918), Έρωτας, ποίηση(1929), Γόνιμα μάτια(1936), Ποίηση και αλήθεια(1942), Ξεχειλιζει ο χρόνος(1947), Πολιτικά ποιήματα(1948) κ.ά.

Πόλεμος και Διεθνές Δίκαιο

το άγνωστο «Ολοκαύτωμα»

Από το φθινόπωρο του 1941 παρατηρήθηκε αύξηση της αντιστασιακής δραστηριότητας [κατά των Γερμανών κατακτητών[1]] στην περιοχή της Κεντρικής Μακεδονίας. Στον νομό Κιλκίς δρούσε η μικρή αντιστασιακή ομάδα «Αθανάσιος Διάκος».

Μετά τον φόνο δύο Γερμανών στρατιωτικών – και τον τραυματισμό ενός τρίτου – σε ενέδρα, διατάχθηκε η επιβολή εκτεταμένων αντιποίνων[2]. Άλλωστε, είχε προηγηθεί η έκδοση μιας γενικής διαταγής από το αρχηγείο της Βέρμαχτ (Wehrmacht) στις 16 Σεπτεμβρίου 1941, η οποία θα ίσχυε για όλες τις χώρες της κατεχόμενης Ευρώπης. Σύμφωνα με αυτήν την διαταγή, η οποία αποσκοπούσε στην αποτροπή εμφάνισης αντιστασιακών κινημάτων, θα εκτελούντο 50 άμαχοι πολίτες για τον φόνο κάθε Γερμανού στρατιώτη.

Στην περιοχή του Κιλκίς οι γερμανικές δυνάμεις κατέστρεψαν τον Οκτώβριο του 1941 ολοσχερώς τα χωριά όπου έδρευαν τα μέλη των αντιστασιακών ομάδων (Άνω και Κάτω Κερδύλλια, Μεσόβουνο). Συγκεκριμένα, στις 17 Οκτωβρίου 1941 γερμανικές στρατιωτικές δυνάμεις περικύκλωσαν το χωριό Άνω Κερδύλλιο. Αφού ανάγκασαν όλους τους κατοίκους του χωριού να συγκεντρωθούν στην πλατεία, προχώρησαν σε διαχωρισμό των ενήλικων αρρένων από τις γυναίκες και τα παιδιά. Οι άντρες εκτελέστηκαν, συνολικά 138 άτομα, ενώ επίσης καταστράφηκαν αρκετά κτίσματα του χωριού. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας σημειώθηκαν εκτελέσεις 84 αμάχων πολιτών στο Κάτω Κερδύλλιο, ενώ ανάλογα περιστατικά σημειώθηκαν στις 20 Οκτωβρίου στο Καλόκαστρο, όπου απαγχονίστηκαν 12 άτομα, στις 23 Οκτωβρίου στο Μεσόβουνο, όπου εκτελέστηκαν 135 άτομα και στις 25 Οκτωβρίου στο Αμπελόφυτο, όπου εκτελέστηκαν 18 άτομα. Οι θάνατοι των αμάχων πολιτών από τις επιχειρήσεις αυτές ανήλθαν σε 389 άτομα, ενώ ένας μεγάλος αριθμός γυναικών και παιδιών αναγκάστηκε λόγω των συνθηκών να μετοικήσει σε άλλους οικισμούς.

____________________

[1] Το 1942 παρουσιάστηκε στο Βερολίνο μια γερμανική Λευκή Βίβλος με τον τίτλο «Παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου από μέρους των βρετανικών στρατιωτικών αρχών και του αστικού πληθυσμού της Κρήτης». Στην εν λόγω Βίβλο καταγγελλόταν, εκ μέρους των επιτιθέμενων Γερμανών, το σχετικά άγνωστο γεγονός του ακρωτηριασμού πτωμάτων Γερμανών αλεξιπτωτιστών – εισβολέων και η συνυπευθυνότητα των κατοίκων της νήσου, που συμμετείχαν στην προσπάθεια απόκρουσης της γερμανικής εισβολής.
[2] Η Γερμανική στρατιωτική παρουσία στην Ελλάδα υπήρξε αρχικά ήπια, καθώς οι Γερμανοί επιδίωκαν να κερδίσουν την συμπάθεια του ελληνικού πληθυσμού. Ο αρχικά ευμενής αυτός τόνος της γερμανικής κατοχής διαταράχτηκε οριστικά από τις βάναυσες πράξεις αντιποίνων [συνεπεία αντιστασιακής δραστηριότητας] εκ μέρους των δυνάμεων κατοχής, οι οποίες έλαβαν χώρα αμέσως μετά την ολοκλήρωση της κατάληψης της Κρήτης.

* Από τις μονογραφίες του περιοδικού "Στρατιωτική Ιστορία", 1939-1945 Εγκλήματα Πολέμου του Άξονα, σελ. 55, εκδόσεις Περισκόπιο

ιστορικές μνήμες

Εθνική Αξιοπρέπεια

Πέμπτη, 16 Οκτωβρίου 1941[1]
… Το επισιτιστικό πρόβλημα είναι το βασικό πρόβλημα του κόσμου. Το περασμένο Σάββατο είχαμε μείνει χωρίς ψωμί. Την Κυριακή επίσης. Ευτυχώς την Δευτέρα και Τρίτη έδωσαν από 60 δράμια κι από χτες έχουν αναγγείλει πως θα δίνουν 50 δράμια τη μέρα. Στο μεταξύ ο κόσμος βρίσκεται σε απόγνωση. Τα φασόλια έφτασαν τις 600 δρχ., το αλεύρι τις 635. Μια πάστα στου Φλόκα έχει 40 δρχ., ένα φλιτζάνι σοκολάτα 50 δρχ. Για τους σωλήνες, που έβγαλα από το σπίτι μου στο Ελληνικό, μου είχαν προσφέρει 80 δρχ. το μέτρο. Χθες ένας μου πρόσφερε 175 για τους γαλβανισμένους κι 130 για τους μαύρους. Το τυρί έφτασε τις 900 δρχ. την οκά. Μέλι είπα να μου πάρουν προς 800 δρχ. την οκά. Τα λαχανικά είναι ανέβρετα, κι όσα βρίσκονται είναι σε τιμές πάνω από 120 δρχ. Πώς μπορεί, με τέτοιες τιμές να φάει ο λαός;

Έχω την εντύπωση πως το δράμα προκάλεσε την προσοχή των Γερμανών και πως κάτι πρόκειται να κάνουν. Από χτες έφτασε εδώ ο Δρ. Κλαούντιους (Dr. Claudius). Ο Χατζημιχάλης είχε πάει στο Βερολίνο και γύρισε χτες. Νομίζω πως θα κοιτάξουν να βάλουν κάποια τάξη στο επισιτιστικό μας πρόβλημα. Αλλά είμαι βέβαιος πως αυτό θα γίνει με ανταλλάγματα εις βάρος της εθνικής μας αξιοπρέπειας …

Παρασκευή, 17 Οκτωβρίου 1941[2]
Εκτελέσεις ομήρων από τους Γερμανούς

Τελευταία, το Γερμανικό Στρατηγείο ανακοίνωσε στις εφημερίδες και τοιχοκόλλησε τα ονόματα τεσσάρων Ελλήνων που τουφεκίστηκαν για «πράξεις σαμποτάζ», καθώς λέει. Ο Φαίδων Βεγλερής μου είπε χθες πως κατά την αφήγηση του δικηγόρου Γεωργάκη, η εκτέλεσή τους έγινε στις φυλακές Αβέρωφ κι ήταν πολύ δραματική. Οι τρεις από τους τέσσερις ήταν πατριώτες. Ο τέταρτος ήταν πλιατσικολόγος. Οι Γερμανοί έβαλαν τους καταδίκους να παραστούν διαδοχικά στην εκτέλεση των προηγουμένων τους.

Από τους τέσσερις ο πρώτος ήταν τραυματίας του Σαγγάριου. Αρνήθηκε να του δέσουν τα μάτια, λέγοντας πως δεν φοβόταν τους Γερμανούς. Εξακολούθησε να καπνίζει το σιγαρέτο του και να τους βρίζει.

Ο δεύτερος ήταν τραυματίας του τωρινού πολέμου. Κι αυτός στάθηκε παλικάρι – λέγοντας πως, εκείνος, που δεν φοβήθηκε τον Χάρο στα βουνά της Αρβανιτιάς, δεν ήταν να φοβηθεί τους λέτσους Γερμανούς τώρα. Άνοιξε το πουκάμισό του για να τον χτυπήσουν κατάστηθα.

Ο τρίτος λιγοψύχησε κι άρχισε να κλαίει. Τότε ο παπάς που βρισκόταν εκεί – τον λένε νομίζω Πουλάκο – τον άρπαξε από το χέρι και τον κούνησε: «Μην κοιτάζεις αυτούς τους βρωμιάρηδες, του είπε, σήκωσε τα μάτια σου στον Ουρανό». Έτσι του έδωσε κουράγιο. Τον συνέφερε κι έπεσε κι αυτός με παλικαριά.

Μονάχα ο τέταρτος, ο πλιατσικολόγος πέθανε άσκημα. …

Χρ. Χρηστίδης
____________________________

[1] «Ημερολόγιο Κατοχής 1941 – 1942», τόμος Α, σελ. 84, εκδόσεις Μέτρον
[2] «Ημερολόγιο Κατοχής 1941 – 1942», τόμος Α, σελ. 84 – 85, εκδόσεις Μέτρον

Ποίηση

ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ

Το έργο μπροστά του
οι εργάτες απολυμένοι
μα σεβάσμιοι στέκουν πιο κει !
ο εργοδότης απορεί
για όλα αυτά που ασύνδετα του φαίνονται
μα ακατανόητα είναι ,
μόνο από αυτόν .
Βουλιάζει στην καρέκλα ...
ο Μικρός εξουσίας Πότης
Συνειδητός Μειοδότης
της συνείδησης , της ψυχής
Τελικά της ζωής .
- Κάθεται -
Πίσω από το γραφείο
ο Κένταυρος σηκώνει την οπλή του
το έντυπο της απόλυσης του συμπληρώνει
χωρίς αποζημίωση με νόημα σημειώνει
απολύει τον εαυτό του !!!
και ενώνεται με τους εργάτες ...

Νίκος Ανδρείος
___________________________________________

Συνδικαλιστική ελευθερία

Η πολλαπλή κατοχύρωση της συνδικαλιστικής ελευθερίας διαδηλώνει την μεγάλη σημασία της. Πράγματι, η συνδικαλιστική ελευθερία δεν είναι μόνο αναγκαία για την διασφάλιση και βελτίωση των όρων και της αμοιβής της εργασίας. Επιπλέον οι ισχυρές και ανεξάρτητες συνδικαλιστικές οργανώσεις αποτελούν σπουδαία εγγύηση της δημοκρατίας και της ελευθερίας εν γένει, ώστε η πραγματική κατοχύρωσή τους (και όχι απλώς η διακήρυξή τους στο Σύνταγμα ή άλλα κείμενα) να αποτελεί ασφαλές κριτήριο του επιπέδου της ελευθερίας και της δημοκρατίας μίας χώρας. Η άμεση ή έμμεση ένταξη των συνδικαλιστικών οργανώσεων στον κρατικό μηχανισμό αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα δικτατορικών καθεστώτων δεξιάς ή αριστεράς κατευθύνσεως. Είναι επομένως ανάγκη να διασφαλίζεται η συνδικαλιστική ελευθερία υπό την έννοια της ελευθερίας και ανεξαρτησίας των συνδικαλιστικών οργανώσεων.
Από την άλλη πλευρά είναι δυνατόν η ανεξαρτησία και ισχύς των συνδικαλιστικών οργανώσεων να παρεκτραπεί στην αντιδημοκρατική τους διάρθρωση και λειτουργία, την ιδιωφελή συσσώρευση προνομίων των συνδικαλιστικών ηγετών και την δημιουργία «κράτους εν κράτει». Είναι γι’ αυτόν τον λόγο αναγκαίο να διασφαλίζεται η συνδικαλιστική ελευθερία και ως ατομικό δικαίωμα των φυσικών προσώπων, καθώς και η υποχρέωση δημοκρατικής διαρθρώσεως και διοικήσεως και δικαιοκρατικής λειτουργίας των συνδικαλιστικών οργανώσεων.

Η συνδικαλιστική ελευθερία ως ατομικό δικαίωμα

1. Η συνδικαλιστική ελευθερία ως δικαίωμα του ατόμου σημαίνει πρώτον, την ε λ ε υ θ ε ρ ί α τ ω ν ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν κ α ι τ ω ν ε ρ γ ο δ ο τ ώ ν ν α ι δ ρ ύ ο υ ν τοπικές, εθνικές ή διεθνείς συνδικαλιστικές οργανώσεις και να προσχωρούν σε μία ή περισσότερες από αυτές για την προστασία των οικονομικών και κοινωνικών συμφερόντων τους, χωρίς να εξαρτώνται από προηγούμενη άδεια, συναίνεση ή πλήρωση άλλων προϋποθέσεων ούτε να υπόκεινται σε δυσμενείς συνέπειες. Δεν αντίκειται όμως στην συνδικαλιστική ελευθερία η υποχρέωση κ α τ ο χ υ ρ ώ σ ε ω ς της συνδικαλιστικής οργανώσεως που προκαλεί τον έλεγχο απλής νομιμότητας, συμπεριλαμβανομένης της δημοκρατικής δομής της συνδικαλιστικής οργανώσεως.(…)

2. Η συνδικαλιστική ελευθερία ως δικαίωμα του ατόμου κατοχυρώνεται όμως όχι μόνο ως «θετική» αλλά και ως α ρ ν η τ ι κ ή σ υ ν δ ι κ α λ ι σ τ ι κ ή ε λ ε υ θ ε ρ ί α, ως το δικαίωμα δηλαδή του ατόμου να μην προσχωρήσει σε καμιά ή να μην προσχωρήσει σε μία ορισμένη συνδικαλιστική οργάνωση ή να αποχωρήσει από άλλη και μάλιστα χωρίς δυσμενείς έννομες συνέπειες. Υπ’ αυτή την έννοια η συνδικαλιστική ελευθερία είναι και ελευθερία έναντι της συνδικαλιστικής οργανώσεως.
Η αρνητική συνδικαλιστική ελευθερία δεν συμβιβάζεται ούτε με την ρήτρα «κλειστού επαγγέλματος» ή την ρήτρα οργανώσεως που εξαρτά την εργασία σε μία επιχείρηση από την συμμετοχή σε μία ορισμένη συνδικαλιστική οργάνωση, ούτε με την διαπραγμάτευση ρητρών σε συλλογικές συμβάσεις εργασίας που ευνοούν τα μέλη των συνδικαλιστικών οργανώσεων.
___________________________________________________

Π. Δ. Δαγτόγλου " Συνταγματικό Δίκαιο, Ατομικά Δικαιώματα Β΄" σελ.843-844, 848-850, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή 1991

Ζωγραφική

Ο ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΘΕΟΦΙΛΟΣ

Ο Θεόφιλος δεν είναι ο ζωγράφος που θα μας διασκεδάσει με την αφέλειά του και την αθωότητά του, ούτε ο χωρικός εις βάρος του οποίου θα γελάσουμε λιγάκι με αγαθότητα προστατευτικά. Αν η καθ’ υπερβολή ιδεαλιστική εποχή μας- και ας λένε μερικοί το αντίθετο- βρίσκει στον Θεόφιλο μερικά στοιχεία χωριάτικα και αφελή, αυτά είναι πολύ λίγα, ιδίως σχετικά με τα στοιχεία της γνώσεως, της βαθύτερης γνώσεως των πραγμάτων της ζωγραφικής.

Ο Θεόφιλος είναι ζωγράφος και μόνον ως τέτοιον πρέπει να τον πάρουμε. Όλη του η σημασία έγκειται εις το εξής: ότι ξέρει να ζωγραφίζει και πολύ καλά μάλιστα.

Δυστυχώς οι πιο πολλοί άνθρωποι, όπως είναι φανερό, έχουν μείνει στην αντίληψη της Τζοκόντας όταν μιλούν για ζωγραφική, είναι δε αυτό η πιο μεγάλη παρανόηση του Ντα Βίντσι γιατί αυτός είναι που έθεσε με τέτοιον τρόπο τα πράγματα, ώστε να δημιουργηθεί μεν η Τζοκόντα, αλλά και να σπαρθούν όλες οι ανησυχίες, αυτές που έγιναν ανησυχίες του ευρωπαϊκού πολιτισμού και που κατέληξαν στον εμπρεσιονισμό και τη νεώτερη ζωγραφική.

Εκείνο που στο Θεόφιλο φαίνεται για τους περισσότερους ως αμάθεια και αφέλεια, κατά βάθος δεν είναι παρά μία άλλη αντίληψη της ζωγραφικής, ίσως μάλιστα η σωστότερη. Μόνο άμα κριθεί μ’ αυτό το πνεύμα ο Θεόφιλος, δηλαδή ως ζωγράφος που βλέπει τη φύση ως χρώμα και ως σχέδιο και η σκιά είναι χρώμα- και όχι με το μεταφυσικό τρόπο της Αναγεννήσεως, η οποία είχε ανάγκη να κάνει αφαίρεση του πράγματος που λέγεται χρώμα στη φύση και να δώσει στο αντικείμενο ένα φωτισμό τεχνητό εργαστηρίου με μελετημένες αντιθέσεις, μ’ έναν τρόπο νέο που θυμίζει όμως γλυπτική, μόνο τότε μπορούμε να εκτιμήσουμε τις πραγματικές του αρετές. Τότε θα δούμε ένα σοφό καλλιτέχνη και όχι τον αθώο και διασκεδαστικό χωρικό. Αυτοί που θάθελαν να συγκρίνουν τον Θεόφιλο με αξίες πιο κλασικές, ή πιο διάσημες τουλάχιστον, θάπρεπε να τον συγκρίνουν με τους ποστ-εμπρεσιονίστ, με τους φωβ, με τον Ματίς. Με τέτοιες συγκρίσεις ο Θεόφιλος δεν βγαίνει εύκολα ζημιωμένος. Μία σύγκριση όμως, και μάλιστα στενοκέφαλη, με τον Ραφαήλ, με τους Βενετσιάνους ακόμα, με τον τελώνη Ρουσσώ τέλος, θάταν άσκοπη γιατί ο Θεόφιλος, όποια κι αν είναι η αξία του, έχει άλλους σκοπούς στη ζωγραφική του, όπως το δείχνουν φανερά τα πολυάριθμα έργα του.

Το καταπληκτικό είναι, εκ πρώτης όψεως, πως αυτός ο αγράμματος και αποτραβηγμένος άνθρωπος, συμβαδίζει με τους πιο μεγάλους ζωγράφους της εποχής του. Αλλά σ’ αυτό δεν πρέπει να δίνουμε τόση σημασία, γιατί θάδειχνε πως βάζουμε σε ανώτερη μοίρα την εκ των υστέρων τοποθέτηση των τάσεων της τέχνης, ενώ το πιο εκπληκτικό πάντα θα είναι η εμφάνιση ενός ταλέντου, είτε αυτό εμφανίζεται στο Παρίσι, είτε σ’ ένα έρημο χωριό.(…)
__________________________

Γιάννης Τσαρούχης «Αγαθόν το εξομολογείσθαι», σελ. 17-18, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1989.