Πέμπτη, 11 Μαρτίου 2021

Χριστιανικός Λόγος

Εις μνήμη πατρός Σάββα Δαμασκηνού (1930-2021) 

Διαδοχή τολμήματος αυτοθυσίας η κοινωνία με τον Ναζωραίο

Αρχιμανδρίτου, πατρός Σάββα Δαμασκηνού

«Και ως ου λαμβάνει τον σταυρόν αυτού και ακολουθεί οπίσω μου, ουκ έστι μου άξιος»
(Ματθ. 10-38, Λουκά 14-27)

Ο Αριστοτέλης, ο μέγας Σταγειρίτης στοχαστής, αγαπητοί μου φίλοι, θα δει στην μεσότητα την ουσιαστική προϋπόθεση της πραγματικής επιστήμης. «Πας επιστήμων», τονίζει, «την υπερβολήν και την έλλειψιν φεύγει, το δε μέσον ζητεί και τούθ’ αίρεται», η επιστήμη αποφεύγει την όποια υπερβολή: «της μεν υπερβολής και της ελλείψεως φθιρούσης, το δε της μεσότητος σωζούσης» (Αριστ. Νικομάχεια, Ι 2, 6, 5-12. 1006b). Σε μία εκ διαμέτρου αντίθετη διάσταση διατυπώνεται η θέληση του θεού στον ελωχειμιστικό διάλογο. Ο Γιαχβέ, ο θεός του Ισραήλ, είναι θεός ζηλωτής (Ελ Κανά). Δεν δέχεται καμιά άλλη λατρεία, κανέναν άλλο θεό για τον λαό του Ισραήλ. Είναι θεός ασυμβίβαστος. Δεν ικανοποιείται με το «μέσον», την «μεσότητα», ανεχόμενος άλλους θεούς στη λατρεία του. «Εγώ ο Γιαχβέ, ο θεός σου, είμαι θεός ζηλωτής (Ελ Κανά) [Έξοδος 20, 5b, πάπυρος νας Ελ Κανώ]. Στο κήρυγμα του Δευτερονομιστή τονίζεται κατά τον πλεόν εναργή τρόπο η μοναδικότητα του Θεού και η αξίωσίς του εις αυτόν μόνο να δώσει ο ισραήλ την αγάπη του: «Άκουε Ισραήλ: ο Γιαχβέ, ο θεός σου, είναι ένας Γιαχβέ και θα αγαπήσεις τον Γιαχβέ, τον θεό σου, με όλη την καρδιά σου και όλη την ψυχή σου και μ’ όλη την δύναμή σου» (Δευτερονόμιο 6, 4-5). Ο Ισαάκ συνιστά για τους Ζηλωτάς κατά την εποχή του Ιουδαϊσμού παράδειγμα προς μίμηση. Όπως αυτός έφερε τα ξύλα για την πυρά της θυσίας του, ως «ο βαστάζων τον σταυρόν αυτού εν τοις ώμοις αυτού» (Ιδ. Hermann Strach – Paul Billerbeck, kommentar zum Neuen Testament aus Talmud und Neidrasch, Bd I p. 587, Munchen 1926, πρβλ Adolf Schlatter, Der Evangelist Mattheus, p. 350, Stuttgard, 1928). Όπως αυτός έφερε επί τον ώμον τα ξύλα της θυσίας του, έτσι και οι Ζηλωταί έφεραν επί τον ώμον τους σταυρούς των, καταδικασμένοι στον μαρτυρικό θάνατο από την ρωμαϊκή εξουσία.

Η διάσταση του χριστιανικού κηρύγματος δεν έχει τίποτε το κοινόν εκτός της θανής με τον ζηλωτισμό του Ιουδαϊσμού. Αυτή στην οποίαν εντάσσονται πρώτοι οι μαθηταί του Ιησού δεν συνιστά εξουσία και τρόπον υπερασπίσεως της πατρίδας των. Συνιστά πορείαν ενός εκάστου στα ίχνη του Ιησού φέρων τον προσωπικόν του σταυρόν ως συνέπεια της μαρτυρίας της πίστεώς του. Εδώ η Αριστοτέλειος μεσότης υποχωρεί και παραχωρεί τη θέση της «στο τόλμημα της αποφάσεως υπέρ της πορείας στα ίχνη του Ιησού στον Γολγοθά» (Ιδ. Rudolf Bultmann, Theologie des Neuen Testaments, p. 47, Tubingen 1968). Το κήρυγμα του χριστιανισμού έχει ως θεμέλιον «τον λόγον τον του σταυρού». Εδώ «το μωρόν του Θεού, σοφώτερον των ανθρώπων εστι και το ασθενές του Θεού ισχυρότερον των ανθρώπων εστι» (Α΄ προς Κορινθίους 1, 25).

Αγαπητοί μου φίλοι, δεν είναι εύκολο να είναι κανείς χριστιανός. Χριστιανός δεν σημαίνει μόνον πίστη στην θεότητα του Χριστού, αλλά ταυτόχρημα και κοινωνία των παθημάτων του (Φιλιππισίου 3, 10), κατά τον Πάυλο. Άξιος του Ναζωραίου είναι «ως λαμβάνει τον σταυρόν αυτού και ακολουθεί οπίσον του, κηρύσσον έργον και λόγον». Το γεγονός της υποθέσεως του Γολγοθά είναι η υπόθεσις του καθόλου ανθρώπου, αφού ο Ιησούς εξέχεε το αίμα αυτού υπέρ των ανθρώπων.

Χριστιανικός Λόγος

Εις μνήμη πατρός Σάββα Δαμασκηνού (1930-2021)

Από την τυραννία των «ταμπού» ελευθερώνει τον άνθρωπο ο Θεάνθρωπος

«Το Σάββατον δια τον άνθρωπον εγένετο και ουχ ο άνθρωπος διά το Σάββατον[1]»
του Αρχιμανδρίτη πατρός Σάββα Δαμασκηνού


Μια δυστυχισμένη γυναίκα θα συναντήση ο Ιησούς ένα Σάββατο, αγαπητοί μου φίλοι. Δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια γέρνει το σώμα της. Δεν μπορεί ν’ ατενίσει τον ουρανό και να προσβλέψη στο μεγαλείο των έργων του Θεού, να δη τα έργα των δακτύλων του, την Σελήνη και τους αστέρας, που στερέωσαν τα χέρια του[2]. Ο ευεργετικός λόγος του Ναζωραίου θα την απαλλάξη από την νόσο των οστών, την σκολίωσιν, θα σταθή ευθυτενής για να προσβλέψη στο ύψος του ουρανού τα μεγαλεία του Θεού.

Όμως είναι Σάββατο, ο Νόμος απαγορεύει ρητώς κάθε εργασία. Η ιερότητα του Σαββάτου ισοδυναμεί με την περιτομή, που ίσχυε ως το κατ’ εξοχήν γνώρισμα του Ιουδαίου, που τον ξεχώριζε από τους αμαρτωλούς Εθνικούς[3]. Στον Ελωχειμιστικό Δεκάλογο η εντολή της αργίας του Σαββάτου έχει κοσμολογική διάσταση «Επειδή σε εξ ημέρες δημιούργησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν στον κόσμο και την ημέρα την εβδόμη ανεπαύθη[4]». Τα δευτερονόμιο θα δώσει κοινωνική διάσταση στην εντολή της αργίας του Σαββάτου πλησιάζοντας τον άνθρωπο «δεν θα κάμης κανένα έργο … για να αναπαυθή ο δούλος Σου και η δούλη Σου και ο ξένος που βρίσκεται στις πύλες Σου, όπως και Συ[5]». Όμως αυτή η προοδευτική αιτιολογία της αργίας του Σαββάτου, θα καταστή στον Ιουδαϊσμό της εποχής του Ιησού «ταμπού» και αβάστακτη τυραννία για τον άνθρωπο. Και απ’ αυτήν την τυπολατρική τυραννία θα απαλλάξη τον άνθρωπο ο Θεάνθρωπος, αγγίζοντας τον πόνο της ταλαίπωρης γυναίκας και καταργώντας την άτεγκτη ρήτρα του αποδεικτικού πινακίου «καθένας που ποιεί έργον κατά την ημέρα του Σαββάτου οπωσδήποτε εκτελείται[6]».

Σ’ αυτήν την βαρβαρότητα του Ιουδαϊκού Νομισμού θ’ αντιτάξη ο Ιησούς το μεγαλείον της ευεργετούσης χάριτος. «Γύναι, απολέλυσαι της ασθενείας σου», ενώ τα άχραντα χέρια του θ’ αγγίξουν το βασανισμένο της σώμα.

Το «ταμπού» του Σαββάτου, αγαπητοί μου φίλοι, που εύρισκε τη σκληρότερη έκφρασή του στον Ιουδαϊσμό της εποχής του Ιησού, πρυτανεύει και στο σημερινό κόσμο και βρίσκει τρόπους να τυραννήση τον ταλαίπωρο άνθρωπο της εποχής μας. Όχι βέβαια με τον Νόμο της αργίας του Σαββάτου, αλλά με την απαξίωση του ανθρώπου. Οι βόμβες απεμπλουτισμένου ουρανίου, που έσπειραν τον θάνατο στην Γιουγκοσλαβία και το Ιράκ συστήνουν σήμερα μια άλλη μορφή Νομισμού, που σφαγιάζει την ελευθερία του ανθρώπου στον βωμό της πανίσχυρης μαινόμενης Υπερδύναμης και η ίδια φαρισαϊκή υποκρισία επαναλαμβάνεται και σήμερα, όταν μετά τις πρώτες βόμβες στο Ιράκ, ο Πρόεδρος της αφηνιασμένης υπερδύναμης είπε το ανήκουστο και ηλίθιο χαριτολόγημα: «πάω τώρα να κάνω την προσευχή μου και να κοιμηθώ». Απεχθής βλασφημία.

Ο Θεός είναι ζωοδότης. Ζωήν ήλθε να παράσχειν και ου θάνατον όπως οι βόμβες της Υπερδυνάμεως. Θεραπεύει, δεν θανατώνει.

Αγαπητοί φίλοι,
Χαρίστε με την παρουσία σας στον ανθρώπινο πόνο το χαμόγελο της ελπίδας. Θυμηθείτε την φράση του Ιερού Χρυσοστόμου. Άνθρωπος εστίν το περιπούδαστον του Θεού ζώον, καν δούλος η ουκ έστι μοι ευκαταφρόνητος καν εις η άνθρωπος εστι, δι ον ουρανός εταννύσθη και ήλιος φαίνει και αστέρες λάμπουσι και πηγάς βρύουσιν και προφήτας επέμφθησαν και Νόμους εδόθηκας τι δη πάντα λέγειν ; Δι ον ο μονογενής Υιός του Θεού άνθρωπος εγένετο. Ο Δεσπότης μου εσφάλη και το αίμα αυτού εξέχεεν υπέρ του ανθρώπου καγώ καταφρονήσαι έχω ; Και ποίαν έξω συγγνώμη ;

Από την τυραννία των «ταμπού» ελευθερώνει τον άνθρωπο ο Θεάνθρωπος. Γινόμεθα συνεργοί του.
_______________________

[1] κατά Μάρκον, 2, 27
[2] Ψ. 8,4
[3] Gl. 2,15 πρβλ Hugo Grossmann, “Die Religion des Judentum”, σ. 103 Tubingen 1966
[4] Έξοδος 20, 1-12
[5] Dt. 5, 12-15
[6] Έξοδος 31,15β

Κυριακή, 4 Νοεμβρίου 2018

εξωτερική πολιτική


Η θυσία της Βορείου Ηπείρου ή στον δρόμο για την ευτυχή και ζωτικήν ανάπτυξιν των λαών του Αίμου[i]

Η δικαίωση, σε πλατιά κλίμακα, των εθνικών διεκδικήσεων της Ελλάδας δεν κάλυψε, όπως ήταν εύλογο, το σύνολο των εκκρεμών αλυτρωτικών αιτημάτων. Σε πρώτο επίπεδο, ανάμεσα στα τελευταία αυτά, οφείλουν να τοποθετηθούν ο καθορισμός του καθεστώτος της βόρειας Ηπείρου[ii] και η συμβατική προσκύρωση των νησιών του ανατολικού Αιγαίου, απελευθερωμένων από τον ελληνικό στόλο στη διάρκεια των επιχειρήσεων του πρώτου Βαλκανικού Πολέμου.
Η απόφαση για την ίδρυση αυτόνομου αλβανικού κράτους, απότοκη σύντονης ιταλοαυστριακής δραστηριότητας στο πλαίσιο της πρεσβευτικής συνδιασκέψεως του Λονδίνου, δεν συνοδευόταν από τον καθορισμό των εδαφικών ορίων της νέας επικράτειας. Η μοιραία σύναψη των συνοριακών αυτών εκκρεμοτήτων με σκοπιμότητες και κριτήρια ξένα προς την εθνολογική πραγματικότητα των επίμαχων επαρχιών, έτεινε να ματαιώσει την προσάρτηση της Βορείου Ηπείρου στην Ελλάδα, παρά την κατάληψή της από τον ελληνικό στρατό στη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων. Το επίφοβο αυτό ενδεχόμενο επαληθεύτηκε, όταν η πρεσβευτική συνδιάσκεψη, ειδικά εξουσιοδοτημένο όργανο βάσει των όρων της Συνθήκης του Λονδίνου, επεξέτεινε με το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας, στις 17 Δεκεμβρίου 1913, τα νότια σύνορα της Αλβανίας ως τη γραμμή Στύλου-Πρέσπας. Η εκδήλωση της ελληνικής αντιδράσεως περιστελλόταν κάτω από την εκβιαστική πίεση των Μεγάλων Δυνάμεων, επιφορτισμένων να καθορίσουν το καθεστώς των νησιών του Αιγαίου. Η κοινή ευρωπαϊκή διακοίνωση προς την Αθήνα, στις 13 Φεβρουαρίου 1914, συσχέτιζε άμεσα τα δύο ζητήματα : η αναγνώριση της ελληνικής κυριαρχίας στον νησιωτικό χώρο του Αρχιπελάγους – με την εξαίρεση της Ίμβρου, της Τενέδου και του Καστελλόριζου – συνεπαγόταν τον εξαναγκασμό της Ελλάδας να αποσύρει τα στρατεύματά της από τη Βόρεια Ήπειρο και να αποθαρρύνει κάθε αντίδραση απέναντι στο καθεστώς της αλβανικής κυριαρχίας.
Η αναγκαστική υποχώρηση της Αθήνας δεν προοριζόταν εν τούτοις, να οδηγήσει στην εξομάλυνση των διαφορών πάνω στα δύο επίμαχα ζητήματα. Οι Έλληνες της Βόρειας Ηπείρου εξεγείρονταν κατά των ευρωπαϊκών αποφάσεων, ανακήρυσσαν την αυτονομία της περιοχής και εγκαθιστούσαν στο Αργυρόκαστρο προσωρινή κυβέρνηση με πρόεδρο τον Γ. Χρηστάκη-Ζωγράφο. Η αναγνώριση, με τη συμφωνία της Κέρκυρας, στις 17 Μαΐου 1914, σημαντικών διοικητικών, εκκλησιαστικών και εκπαιδευτικών προνομίων, ισοδύναμων με την χορήγηση πραγματικής αυτονομίας στις επαρχίες Κορυτσάς και Αργυροκάστρου και η προσεπικύρωσή των παραχωρήσεων από τον νεοεκλεγέντα ηγεμόνα της Αλβανίας, Γουλιέλμο Βηδ, δεν θα αρκέσει για να παγιωθεί η ειρήνη στο εσωτερικό του νεότευκτου αλβανικού κράτους.
Τα συγκεκριμένα αιτήματα (της ελληνικής κυβέρνησης) εντοπίζονταν στην οριστική διευθέτηση του νησιωτικού και στον θετικό διακανονισμό του βορειοηπειρωτικού ζητήματος. Ηγέτης στην επική πολεμική προσπάθεια της χώρας, ο Βενιζέλος, γινόταν, μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Βουκουρεστίου, κήρυκας της ανάγκης για την οριστική αποκατάσταση και παγίωση της ειρήνης. Στο διμερές επίπεδο … η Ελλάδα … ήλπιζε ότι ο καθορισμός των νοτίων συνόρων της Αλβανίας θα γινόταν με τρόπο που να μην διαταράξει τις φιλικές σχέσεις των δύο λαών …
Πέρα από το διμερές πεδίο, τα βαλκανικά κράτη, στο σύνολό τους, θα ήταν δυνατόν – σύμφωνα με την άποψη του Έλληνα πρωθυπουργού – να συσφίξουν τους δεσμούς τους … προκειμένου να φθάσουν βαθμηδόν στην σύμπηξη μιας Βαλκανικής Ομοσπονδίας «προς ευτυχή και ζωτικήν ανάπτυξιν των λαών του Αίμου»


[i] Κων/νου Σβολόπουλου, «Η ελληνική εξωτερική πολιτική, 1900 – 1945», βιβλιοπωλείον της Εστίας, πρώτη έκδοση 1992, κεφ. Β΄, σ.σ. 99-103
[ii] Ήδη, η τελική κάμψη της τουρκικής αντιστάσεως στα Ιωάννινα, την Ανδριανούπολη, τη Σκόδρα και ακόμη το Αργυρόκαστρο, το Τεπελένι και τη Σάμο, επιβεβαίωναν την ολοκληρωτική στρατιωτική κατίσχυση των βαλκανικών συμμάχων και την κατάρρευση κάθε σοβαρού οθωμανικού ερείσματος στα εδάφη της Χερσονήσου και στον νησιωτικό χώρο του Αιγαίου. (βλ. και σ. 85)

Κυριακή, 24 Ιουνίου 2018

πολιτική Λογοτεχνία

κι όμως ... μπορείς

Ο αλυσοδεμένος ελέφαντας[i]

Η ιστορία αυτή μου έκανε τρομερή εντύπωση γιατί μέσα στο πάθημα του ελέφαντα αντικατοπτρίστηκε στα μάτια μου το πάθημα της Ελλάδας. Κι όταν μιλάω για Ελλάδα, για να μην παρεξηγιόμαστε, δεν αναφέρομαι στους τρισάθλιους πολιτικούς μας, αυτούς που μας οδήγησαν στην σημερινή μας κατάντια, αλλά στον ελληνικό λαό που φαίνεται πως ξέχασε ότι αυτός και μόνο αυτός έχει τη δύναμη στα χέρια του να ανατρέψει τόσο το σάπιο και υποταγμένο στους κακόβουλους αλλοεθνείς κατεστημένο, όσο και την κατάσταση στην οποία αυτό το απερίγραπτο κατεστημένο τον βύθισε και τον βυθίζει καθημερινά. Αναφέρομαι στον ελληνικό λαό που ξέχασε πως αυτός και μόνο αυτός μπορεί να καταβαραθρώσει τους διαβρωμένους από τους παντοειδείς υπονομευτές της δύσμοιρης Χώρας πολιτικούς σχηματισμούς που αυτός έχρισε δυνάστες του και που με τον ενδοτισμό τους τον οδήγησαν στην χρεοκοπία, στην απόγνωση, τον εξευτελισμό, τις αυτοκτονίες (αλήθεια δεν είδα την δικαιοσύνη να ασχολείται με το έγκλημα αυτό της φυσικής δηλαδή εξόντωσης χιλιάδων, όπως φαίνεται, Ελλήνων πολιτών, με δράστη φανερό, ιθύνοντα νου φανερότερο και όπλο προφανές). Αναφέρομαι στον ελληνικό λαό που ξέχασε, ως φαίνεται, πως αυτός και μόνο αυτός μπορεί την εναλλακτική πολιτική του 3% να την καταστήσει κυρίαρχη και αντίστροφα. Αναφέρομαι στον κυρίαρχο, κατά τα φαινόμενα, ελληνικό λαό που ξέχασε πως υπάρχουν και σήμερα εναλλακτικές φωνές, που όμως αρνείται να ακούσει, ίσως επειδή παραιτήθηκε της προσπάθειας, επειδή το προσπάθησε στο παρελθόν και έφαγε τα μούτρα του. Θα μου πείτε, ελέφαντας η ψωροκώσταινα ; Η Ιταλία με το πολλαπλάσιο οικονομικό μέγεθος ίσως. Η Ελλάδα, όμως, μάλλον για ποντικάκι δείχνει. Απαντώ : το ποντικάκι φοβάται, περισσότερο από κάθε τι, ο ελέφαντας. Ιδού λοιπόν η ιστορία …

Ι.Λ.

Όταν ήμουν μικρός μου άρεσε πολύ το τσίρκο, και στο τσίρκο μου άρεσαν πιο πολύ τα ζώα. Μου έκανε τρομερή εντύπωση ο ελέφαντας που, όπως έμαθα αργότερα, είναι το αγαπημένο ζώο όλων των παιδιών. Στην παράσταση, το θεόρατο ζώο έκανε επίδειξη του τεράστιου βάρους του, του όγκου και της δύναμής του. Όμως, μετά την παράσταση και λίγο προτού επιστρέψει στη σκηνή, ο ελέφαντας στεκόταν δεμένος συνεχώς σ’ ένα μικρό ξύλο μπηγμένο στο έδαφος. Μια αλυσίδα κρατούσε φυλακισμένα τα πόδια του.
Ωστόσο, το ξύλο ήταν αληθινά μικροσκοπικό κι έμπαινε σε ελάχιστο βάθος μέσα στο έδαφος. Μολονότι η αλυσίδα ήταν χοντρή και ισχυρή, μου φαινόταν ολοφάνερο ότι ένα ζώο που μπορεί να ξεριζώσει δέντρα με τη δύναμή του, θα μπορούσε εύκολα να λυθεί και να φύγει.   
Το θεωρούσα αληθινό μυστήριο.
Μα τί τον κρατάει ;
Γιατί δεν το σκάει ;
Όταν ήμουν πέντε ή έξι ετών πίστευα ακόμα στη σοφία των μεγάλων. Ρώτησα τότε κάποιον δάσκαλο, τον πατέρα μου ή ένα θείο μου, για το μυστήριο του ελέφαντα. Κάποιος μου εξήγησε ότι ο ελέφαντας δεν το έσκαζε γιατί ήταν δαμασμένος.
Έκανα τότε την προφανή ερώτηση : «Κι αφού είναι δαμασμένος, γιατί τον αλυσοδένουν ;»
Δεν θυμάμαι να πήρα κάποια ικανοποιητική απάντηση. Με τον καιρό, ξέχασα το μυστήριο του ελέφαντα με το παλούκι, και το θυμόμουν μόνο όταν βρισκόμουν με κάποιους που είχαν αναρωτηθεί κάποτε πάνω στο ίδιο θέμα.
Πριν από μερικά χρόνια ανακάλυψα – ευτυχώς για μένα – ότι κάποιος είχε αρκετή σοφία ώστε ν’ ανακαλύψει την απάντηση.
Ο ελέφαντας του τσίρκου δεν το σκάει γιατί τον έδεναν σ’ ένα παρόμοιο παλούκι από τότε που ήταν πολύ, πολύ μικρός.
Έκλεισα τα μάτια και φαντάστηκα τον νεογέννητο κι ανυπεράσπιστο ελέφαντα δεμένο στο παλούκι. Είμαι βέβαιος ότι τότε το ελεφαντάκι είχε σπρώξει, τραβήξει και ιδρώσει πασχίζοντας να λευτερωθεί. Μα παρ’ όλες τις προσπάθειές του, δεν τα είχε καταφέρει, γιατί εκείνο το παλούκι ήταν πολύ γερό για τις δυνάμεις του.
Φαντάστηκα ότι θα κοιμόταν εξαντλημένο και την επόμενη μέρα θα προσπαθούσε ξανά, και τη μεθεπόμενη το ίδιο. Ώσπου, μια μέρα, μια φρικτή ημέρα για την ιστορία του, το ζώο θα παραδεχόταν την αδυναμία του και θα υποτασσόταν στη μοίρα του.
Αυτός ο πανίσχυρος και θεόρατος ελέφαντας που βλέπουμε στο τσίρκο δεν το σκάει γιατί νομίζει ότι δεν μπορεί, ο δυστυχής.
Η ανάμνηση της αδυναμίας που ένιωσε λίγο μετά τη γέννησή του είναι χαραγμένη στη μνήμη του.
Και το χειρότερο είναι ότι ποτέ δεν αμφισβήτησε σοβαρά αυτή την ανάμνηση.
Ποτέ μα ποτέ δεν ξαναπροσπάθησε να δοκιμάσει τις δυνάμεις του ...

Κι ένα τελευταίο σχόλιο. Σεβασμός στους λαούς που εξακολουθούν να αντιστέκονται. Ντροπή και ανάθεμα σε όσους έχουν αποδεχτεί τη μοίρα τους. Κι όπως είπε κι η γηραιά και σοφή βασίλισσα της Αγγλίας, λίγο πριν από το δημοψήφισμα για την παραμονή ή ΟΧΙ της Βρετανίας στην φυλακή της Ευρωπαϊκής Ένωσης των Γερμανών : «δώστε μου τρεις καλούς λόγους για να μείνουμε στην Ε.Ε.»[ii] … η απάντηση είναι προφανής.




[i] Χόρχε Μπουκάι, «Να σου πω μια ιστορία», τίτλος πρωτοτύπου “Dejame que te cuente”, μετάφαση Κρίτων Ηλιόπουλος, σ. 7-9, εκδόσεις opera, Αθήνα 2011
[ii] https://www.protothema.gr/world/article/588936/vasilissa-elisavet-doste-mou-treis-kalous-logous-gia-meinoume-stin-ee/

Κυριακή, 21 Ιανουαρίου 2018

2018 ... θνησιγενή ονόματα



το Κράτος του Αλέξανδρου

Η Πρώτη Ιουστινιανή … δηλαδή … η περιφέρεια των Σκοπίων[i]

Η σημερινή Βαλκανική χερσόνησος ελέγετο κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους Ιλλυρικόν, από δε του Μεγάλου Κωνσταντίνου μόνον το δυτικόν τμήμα αυτής,από του Δουνάβεως μέχρι της Ελλάδος μετά της Κρήτης, των Κυκλάδων νήσων και των Σποράδων. Όταν το κράτος διενεμήθη μεταξύ Ουάλεντος και Ουαλεντιανού, εγεννήθη ζήτημα περί του Ιλλυρικού, το οποίον το 379 παρεχωρήθη προς διοίκησιν υπό του Γρατιανού εις τον Θεοδόσιον τον Μέγαν. Μετά τον θάνατον τούτου ο Στιλίχων ήθελε να κυβερνήση αυτός το Ιλλυρικόν και δι’ αυτό επενέβη εις τα πράγματα της Ανατολής κατά τα πρώτα έτη του Αρκαδίου. Και πολιτικώς μεν παρέμεινε πλέον το Ιλλυρικόν υπό την διοίκησιν του Βυζαντίου, εις το οποίον προσετέθη το 437 και το λεγόμενον δυτικόν Ιλλυρικόν με πρωτεύουσα το Σίρμιον, αλλ’ εξηκολούθησε να εξαρτάται από την εκκλησιαστικήν δικαιοδοσίαν του Πάπα. …
Αντιπρόσωπος του Πάπα εις το Ιλλυρικόν ήτο ο επίσκοπος Θεσσαλονίκης, αλλ’ ο Ιουστινιανός ιδρύσας εις την πατρίδαν του, την περιφέρειαν των σημερινών Σκοπίων, την μητρόπολιν της Πρώτης Ιουστινιανής περιώρισε προσωρινώς την δικαιοδοσίαν της Θεσσαλονίκης. Η Πρώτης όμως Ιουστινιανή δεν ήκμασε, διότι αι επιδρομαί των Αβάρων και Σλάβων επέφεραν καταστροφάς εις το βόρειον Ιλλυρικόν και δεν έχομεν ειδήσεις περί αυτής μετά το 602.
… Οι Σλάβοι από του Ηρακλείου εγκαθίστανται προς νότον του Δουνάβεως, αλλά βέβαια βαθμηδόν και όχι χωρίς εμπόδια.
Επί Ηρακλείου αναφέρεται και επίθεσις Σλάβων ή Σλάβων και Αβάρων κατά της Θεσσαλονίκης[ii], η οποία δεν επέτυχεν, αλλά πάντως συνετέλεσε να φέρη Σλάβους νοτιώτερα και δι’ αυτό γίνονται επί των διαδόχων του Ηρακλείου εκστρατείαι των αυτοκρατόρων του Βυζαντίου κατ’ αυτών εις την ανατολικήν Μακεδονίαν. Τα θαύματα του Αγίου Δημητρίου αναφέρουν[iii] διαφόρους Σλαβικάς φυλάς εις την Μακεδονίαν. Το γραφέν όμως[iv] ότι ήδη υπήρχαν «Σκλαβηνίαι» εις την κυρίως Μακεδονίαν δεν είναι ακριβές. Εις την Ροδόπην και τον άνω Στρυμώνα κατώκησαν πυκνότεροι οι Σλάβοι και αυταί αι περιφέρειαι ωνομάσθησαν Σκλαβηνίαι.
Ο Κώνστας επωθελήθη τας αραβικάς ανωμαλίας διά να αναλάβη τον αγώνα (568) κατά των Σλάβων, οι οποίοι είχαν φθάσει μέχρι Μακεδονίας[v]. Αύτη είναι η πρώτη μαρτυρία ασφαλούς εγκαταστάσεως των Σλάβων εις την Μακεδονίαν.
Όπως ο Κώνστας Β΄, ηναγκάσθη να εκστρατεύση και ο Ιουστινιανός Β΄ κατά των Σλάβων της Μακεδονίας, ίσως κατά το 688, ότε επροχώρησε μέχρι Θεσσαλονίκης[vi], τότε δ’ άλλους ηχμαλώτισε, άλλους «ομολογία παρέλαβε»[vii] και μετώκισεν εις το θέμα Οψίκιον της Μικράς Ασίας ήτοι εις την Βιθυνίαν.
Το 747 συνέβη φοβερός λοιμός («θανατικόν» κατά τον Θεοφάνη 1, 429), ο οποίος ηραίωσε τον πληθυσμόν της Κωνσταντινουπόλεως. …
Εξ αφορμής του λοιμού αναφέρεται το πρώτον η ασφαλής ύπαρξις Σλάβων εν Ελλάδι υπό του Κωνσταντίνου Πορφυρογεννήτου[viii]: «εσλαβώθη δε πάσα η χώρα και γεγονε βάρβαρος, ότε ο λοιμικός θάνατος πάσα εβόσκετο την οικουμένην (=Βυζαντινόν Κράτος), οπηνίκα Κωνσταντίνος, ο της κοπριάς επώνυμος (=Κοπρώνυμος) τα σκήπτρα των Ρωμαίων διείπε αρχής»


[i] Κωνσταντίνου Ι. Αμάντου, «Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους», τόμος πρώτος, Σελ. 170-171, 290-291, 325, 334-335, 362-363, εν Αθήναις 1939

[ii] Tafrali, ενθ’ ανωτ. Σ. 108 και 118. Ίσως εις τας επί Ηρακλείου επιδρομάς αναφέρεται και η ανωτέρω εικών σ. 274 του Αγίου Δημητρίου. Επίσης σχετική είναι και η εξής επιγραφή του Αγίου Δημητρίου : «Κτίστας θεωρείς του πανενδόξου δόμου, εκείθεν ένθεν μάρτυρός Δμητρίου του βαρβάρων κλύδωνα, βαρβάρων στόλον μετατρέποντος και πόλιν λυτρουμένου»

[iii] Migne PG. τ. 116 στ. 1325 : «πλήθος άπειρον … Δρογουβιτών, Σαγουδατών, Βελεγεζητών, Βαϊουνητών, Βερζητών και λοιπών εθνών».

[iv] Diehl – Marcais 1, 152.

[v] Θεοφαν 1.347. Jirecek, Gesch. D. Serben, 1, 106. Προς την εκστρατείαν του Κώνσταντος εσχετίσθη (ΒΖ τ. Ι7 [1908] σ. 380) επιγραφή του αγίου Δημητρίου περί της οποίας έγινε λόγος ανωτέρω.

[vi] Προς την εκστρατείαν κατά των Σλάβων και την πιθανήν εις Θεσσαλονίκην είσοδον του Ιουστινιανού Β΄ αναφέρεται, νομίζω, και η εν CJG αρ. 8642 επιγραφή, η οποία εκεί σχετίζεται υπό του εκδότου προς τον Ιουστινιανόν Α΄: «Ω μεγαλομάρτυς Δημήτριε, μεσίτευσον προς Θεόν, ίνα τω πιστώ σου δούλω, τω επίγειω βασιλεί Ρωμαίων Ιουστινιανώ δοίη μοι νικήσαι τους εχθρούς μου και τούτους υποτάξαι υπό τους πόδας μου»

[vii] Νικηφ. Ιστορ. Σ. 36 – Πβλ. Θεοφάν. 1, 364.


[viii] Κ. Πορφυρ. Τ. 3, 53 (περί θεμάτων)

Δευτέρα, 1 Μαΐου 2017

Οικονομική Ιστορία




"Είδα τότε ότι ό,τι κάμωμε, θα το κάμωμε μονάχοι και δεν έχομε ελπίδα καμμία από τους ξένους" 
Θ. Κολοκοτρώνης

Από τις οικονομικές ατυχίες των Ελλήνων[i]

Η ιστορία … του ελληνικού δημοσίου χρέους, ιδίως του εξωτερικού, από της Ανεξαρτησίας μέχρι των ημερών μας, είναι αρκετά αξιόλογος και διδακτική. Οι Έλληνες εις το κεφάλαιον τούτο υπήρξαν ή ατυχείς ή, κατά κανόνα, θύματα εκμεταλλεύσεως άνευ ορίου. Παρεσχέθησαν τα δάνεια εκ του εξωτερικού είτε εις περιπτώσεις, καθ’ ας δεν ηδύνατο άλλως να γίνη, είτε οσάκις εδημιουργείτο η εντύπωσις ότι η Ελλάς προσεφέρετο διά κερδοφόρον τοποθέτησιν αλλοδαπού χρήματος, κατά κανόνα δε υπό βαρείς όρους. Εις την πρώτην κατηγορίαν υπάγονται κατ’ εξοχήν το δάνειον των 60.000.000 φράγκων της Βαυαροκρατίας, μεταγενεστέρως δε τα μετά τον πόλεμον του 1897 και την καταστροφήν του 1922.
Οι όροι και αι συνήθεις συνθήκαι της δανειοδοτήσεως ωδήγησαν εις διαδοχικάς πτωχεύσεις. Η πρώτη, συνδεομένη με το δάνειον των 60 εκατομμυρίων, συμβαίνει το 1943. Εάν συμπεριληφθή και η κατά το 1827 αναστολή της υπηρεσίας των δανείων της Επαναστάσεως, τότε η οθωνική πτώχευσις είναι η δευτέρα …
Ο Καποδίστριας πρώτος είχε διαπιστώσει την ανάγκην της παροχής του δανείου αυτού. … Μόνον με το δάνειον αυτό θα ήτο δυνατόν να επιτευχθή συμβιβασμός διά την τύχην των δανείων του Αγώνος, δηλαδή των ετών 1824 και 1825, και θα καθίστατο δυνατή η αντιμετώπισις των μεγάλων προβλημάτων της χώρης. … Ο Καποδίστριας απέτυχεν εις την προσπάθειάν του εκείνην. Ο Όθων όμως επέτυχε. … Είχον φθάσει τα πράγματα εις το απροχώρητον. … Το αδιέξοδον ετρόμαζε τας τρεις Δυνάμεις. … Παρεσχέθη δε το δάνειον εις τρεις δόσεις, εκ των οποίων αι δύο πρώται δεν συνήντησαν σοβαράς δυσχερείας.
Διά την τρίτην όμως εχρειάσθη πλέον να ασκήση ολόκληρον την επιρροήν του ο Πάλμερστον.
Χαρακτηριστικόν επίσης είναι ότι η σύναψις του δανείου των 60 εκατομμυρίων ουσιαστικώς εγένετο μεταξύ Βαυαρίας και των τριών Δυνάμεων. Η Ελλάς δεν εξέφρασεν ούτε γνώμην. Αλλά και εδαπανήθη ουσιαστικώς πάλιν κατά τον ίδιον τρόπον, διότι, λόγω του ισχύοντος τότε καθεστώτος της απολυταρχίας, οι Έλληνες ηγνοούντο. Εις την πραγματικότητα, το δάνειον ή εσπαταλήθη ή εχρησίμευσε προς πληρωμήν τοκοχρεωλυσίων, και μόνον κατά πολύ μικρόν ποσοστόν εξυπηρέτησεν αληθώς εθνικούς σκοπούς. … Αν δεχθώμεν την άποχην του Ευνάρδου, το δάνειον υπήρξεν εν από τα σπουδαιότερα αίτια της μεταπολιτεύσεως του 1843. Χαρακτηριστική είναι άλλωστε η προηγηθείσα πίεσις των τριών Δυνάμεων έναντι του Όθωνος προς εξυπηρέτησιν του δανείου. Από της παραιτήσεως ιδίως της κυβερνήσεως Μαυροκορδάτου το 1841 η πίεσις κατέστη συστηματική και αφόρητος. Ο Όθων, ευρεθείς τότε εις δύσκολον θέσιν, διά να αντιμετωπίση την κατάστασιν, χωρίς να επιβάλη φόρους, απεφάσισε να πραγματοποιήση μεγάλας οικονομίας. Έφθασε μέχρις απολύσεως υπαλλήλων και κρατήσεων εκ του μισθού των διατηρηθέντων. Εξοικονομήθησαν τοιουτοτρόπως 850.000 δραχμών, εις τας οποίας προσετέθη και ποσόν ετησίως εκ της βασιλικής χορηγίας εκ δραχμών 200 χιλιάδων. Εγένετο δε η προσφορά αυτή του Όθωνος με την δήλωσιν ότι θα συνεχίζετο «… και εις τα εξής έτη έως ου εισαχθή τελεία ισορροπία των εσόδων και εξόδων». Το εξοικονομηθέν εν τούτοις ποσόν δεν εθεωρήθη επαρκές. Αι τρεις εγγυήτριαι του δανείου των 60 εκατομμυρίων Δυνάμεις, συνελθούσαι εις το Λονδίνον, ηξίωσαν οικονομίας τάξεως 3.600.000 δραχμών και επέμενον παρ’ όλας τας εκ της ελληνικής πλευράς παραστάσεις. Ο Όθων ηναγκάσθη τότε να προβή εις περικοπήν εκ πάντων των κλάδων της διοικήσεως μηδ’ αυτού του στρατού εξαιρουμένου, τον οποίον περιώρισεν εις δύναμιν 5.000 περίπου ανδρών. Αλλά μάτην, η πίεσις συνεχίζετο … Επελθούσης εν τούτοις της μεταπολιτεύσεως, πάσα η εξυπηρέτησις του δανείου ανεστάλη χωρίς καμμίαν διαμαρτυρίαν των εγγυητριών τριών Δυνάμεων. Τας ελληνικάς υποχρεώσεις τας ενεθυμούντο βραδύτερον, ως παρετήρησεν ο Α. Ανδρεάδης, οσάκις ήθελον να μας φαίνωνται δυσάρεστοι. Και φυσικά τούτο δεν συνέβαινε σπανίως. Εν πάση περιπτώσει υπό τοιαύτας συνθήκας κάθε σκέψις εξωτερικού δανείου απεκλείετο.
Επέτυχεν όμως ο Όθων, αντιθέτως προς τον Καποδίστριαν, εις την λειτουργίαν του τραπεζικού συστήματος. Η κατά το 1841 ίδρυσις της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος εσημείωσε την φοράν αυτήν επιτυχίαν. Διότι προηγούμεναι προσπάθειαι είχον αποτύχει. … Είχε καταστεί συνείδησις εις τον λαόν η ανάγκη της υπάρξεως τραπέζης, την οποίαν όλοι πλέον εβλεπον ως πανάκειαν. Εγίνετο δηλαδή σύγχυσις της ιδρύσεως της Τραπέζης με την λύσιν των οικονομικών προβλημάτων, που αντιμετώπιζεν η χώρα. … Όταν δε το 1841 εκλήθη ο Α. Μαυροκορδάτος να σχηματίση κυβέρνησιν, το λαϊκόν αίτημα είχε καταστή τρίπτυχον : Θρησκεία, Σύνταγμα, Τράπεζα.
Εις την Τράπεζαν παρεχωρήθη εκδοτικόν προνόμιον. Ανεγνωρίσθη όμως αύτη ταυτοχρόνως και ως προεξοφλητική, εμπορική και κτηματική. Το κεφάλαιόν της καθωρίσθη εις 5 εκατομμύρια δραχμών διηρημένον εις 5.000 μετοχάς, εκ των οποίων τας 1.000 εκράτησεν η Ελληνική κυβέρνησις. Γνωστότεροι εκ των πρώτων μετόχων είναι ο Ευνάρδος και ο Γ. Σταύρος, ο Λουδοβίκος της Βαυαρίας, οι αδελφοί Ρότσχιλδ, ο Νικ. Ζωσιμάς και μερικοί άλλοι.


[i] Σπ.Β. Μαρκεζίνη, «Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος»,σ.σ. 108 κ.επ. (το δάνειον των 60.000.000 φράγκων) και σ.σ. 115 κ.επ. (η ίδρυσις της Εθνικής Τραπέζης)

Κυριακή, 1 Ιανουαρίου 2017

Πτωχο...χρονιά 2017



μπορεί η πτώχευση να είναι η λύση ;

Η πτώχευσις[i]

Επί δεκαοκτώ μήνες ο Γορτύνιος πολιτικός (Θ. Δηλιγιάννης) προσπαθούσε να βαστήξει στους ώμους του το βαρύ φορτίο του δημοσίου χρέους. Είχε επικεντρώσει το ενδιαφέρον του στην αποσόβηση της πτωχεύσεως, την οποία βεβαίως δεν απέφυγε ύστερα η κυβέρνησις Τρικούπη. Ο Συγγρός επέμενε, στις ιδιωτικές συνομιλίες του, να τονίζει την ανάγκη ταχυτέρας συνεννοήσεως με τους δανειστές, διότι όλα τα στοιχεία και η μελέτη της καταστάσεως τον είχαν πείσει ότι καμμία κυβέρνησις δεν μπορούσε να αποφύγει την πτώχευση.

Γι’ αυτό, σε όποιον τον ρωτούσε για την οικονομική κατάσταση και περί ενδεχομένης πτωχεύσεως απαντούσε στερεότυπα : «Να απομακρύνουμε την πτώχευση ναι, αλλά να την αποφύγουμε όχι !».
Η συνέχεια είναι γνωστή. Ο Θ. Δηλιγιάννης έπεσε και ο Τρικούπης ανήγγειλε το 1893 ότι η Ελλάς ευρίσκετο σε αδυναμία να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της προς τους δανειστές, που σήμαινε την πτώχευση του κράτους.
Εάν μεταφερθούμε μία δεκαετία αργότερα, στις αρχές του 20ου αιώνος, θα διαπιστώσουμε πως η λέξις «κρίσις» είχε απομακρυνθεί από το καθημερινό λεξιλόγιο.


[i] Απόσπασμα από το άρθρο του Ελευθερίου Γ. Σκιαδά, με τίτλο «Παραμονές Πρωτοχρονιάς με Ανδρέα Συγγρό και Σακκουλέ», στα Ιστορικά ντοκουμέντα της εφημερίδας Εστία (31/12/2016-01/01/2017), σελ. 7