Ελληνική ιστορία

Υπάρχει Θεός και θυμάται[i]

… έσπασε το μέτωπο … Καταστροφή …

Οι ειδήσεις μαύρα κοράκια μοναχικά κι άλλοτε κοπαδιαστά, έριχναν τον φόβο στον ουρανό του χωριού.

Έκαναν βόλτες στα στόματα, γεννοβολούσαν κι ύστερα τεράστια μαυροπούλια ξανάπαιρναν το δρόμο. Περνούσαν τη Χίο, άγγιζαν στην Ελλάδα και συνέχιζαν το ταξίδι εις τας Ευρώπας, τα χυδαίας, τας τουρκικάς στο θρήσκευμα και στο πολίτευμα χριστιανάς, να κρώζουν για έλεος και βοήθεια απλοϊκών, γλυκόκαρδων ανθρώπων.

…

-          Φευγάτε ! Τί κάθεστε ; Οι τσέτες κατεβαίνουν με τσεκούρια.

…

-          Στη Σμύρνη μεγάλο κακό. Ήμουν εκεί. Καΐκια φεύγουν φορτωμένα φοβισμένους ανθρώπους κι άλλα αράζουν και ξεφορτώνουν σακιά σταφίδες. Ένας Θεός γνωρίζει μονάχα «τι μέλλει γενέσθαι».

…

Ο Τούρκος κατεβαίνει … νικητής και τροπαιούχος, με την αβάντα των αγγλογάλλων.

…

Οι σκλάβοι ελευθερώνονται. Οι δούλοι ποτέ τους.

Απομακρύνθηκε μ’ εκείνο το ίσιο αγρoτικό του βήμα. Ψηλός και λαμπερός μέσα στην απόφαση της εκλογής του για ζωή και θάνατο. Μια θυσία χωρίς αντίκρυσμα, γιατί αυτοί που μας διαφεντεύουν, ανάξιοι κι ανίκανοι, ανιδέατοι, δούλοι των ξένων, στείροι και στεγνοί καθώς είναι, δανείζονται από τους φραγκολεβαντίνους ιδέες και γνώμες και μ’ αυτές προσπαθούν να κουμαντάρουν τον Ελληνισμό και τους Έλληνες.

…

-          Σφαγείο τ’ Αλάτσατα …

-          Ατιμία.

-          Πολλοί τρελάθηκαν απ’ τα μαρτύρια.

…

-          Θρήνος, σας λέω.

-          Με τους Τούρκους είναι Γάλλοι και Άγγλοι και Ιταλοί ντυμένοι τσέτες. Το τί γίνεται …

-          Δεν βλέπει ο Θεός, δεν λυπάται ;

…

-          Τούρκος είναι, σας λέω. Στη Σμύρνη τους είδα μέσα απ’ το καΐκι του νονού μου. Είχαν πιάσει θέσεις στην πόλη κι όπου έβλεπαν ψυχή, μπαμ και κάτω. Και δίπλα τους ήταν Γάλλοι και Ιταλοί και Εγγλέζοι και δεν τους εμπόδιζαν. Άνομοι, είπα, θα τα πληρώσετε μια μέρα. Υπάρχει Θεός και θυμάται.

…

---

[i] Γεωργή Διλμπόη, «ο άνεμος της παλληκαριάς», σ.σ. 19, 20, 35, 44, 51, 66, εκδόσεις άλφα πι, Χίος 2015

Ελλήνων ιστορία

Η αποτυχία στην Ευρώπη[i]

Προετοιμασίες για την εισβολή

Παρά την απειλή που αντιμετώπιζαν, οι Έλληνες δεν κατάφεραν να σχηματίσουν μια αποτελεσματική αντιπερσική συμμαχία. Φυσικά, όλοι απευθύνθηκαν για συμβουλές στους Δελφούς, όπου ο Απόλλωνας τούτη τη φορά υπερέβαλλε εαυτόν. Στους Σπαρτιάτες, τους οποίους είχε ήδη προειδοποιήσει ο Δημάρατος, η Πυθία είπε πως ο εχθρός που ερχόταν είχε τη δύναμη του Δία και δεν μπορούσαν να τον σταματήσουν ούτε ταύροι ούτε λιοντάρια. Ακόμα τους προειδοποίησε πως είτε θα καταστρεφόταν η πόλη τους είτε θα σκοτωνόταν ο βασιλιάς τους[ii]. Ο χρησμός προς τους Αθηναίους ήταν ακόμα πιο φρικτός : η Πυθία τους ρώτησε γιατί καθυστερούσαν και δεν έφευγαν τρέχοντας στην άκρη της γης, εγκαταλείποντας τα σπίτια και την πόλη τους. Η πόλη τους θα παραδινόταν στην φωτιά, τα τείχη και οι ναοί τους θα γίνονταν ολοκαύτωμα, μαύρο αίμα θα κυλούσε και αν ήθελαν να σωθούν θα έπρεπε να φύγουν αμέσως. Οι απεσταλμένοι ξαναγύρισαν στον ναό σαν ικέτες και παρακάλεσαν για ευνοϊκότερο χρησμό˙ και πάλι η Πυθία τους απάντησε πως έπρεπε να υποχωρήσουν μπροστά στον εχθρό και να εγκαταλείψουν τη γη τους, αν και τους έδωσε ελπίδα σωτηρίας «μέσα στο ξύλινο τείχος» και κατέληξε πως η ιερή Σαλαμίνα θα οδηγούσε στο χαμό πολλά παλικάρια˙ ο Θεμιστοκλής με κόπο κατάφερε να πείσει τους Αθηναίους πως με τα ξύλινα τείχη ο Απόλλωνας εννοούσε τον στόλο τους[iii]. Στο Άργος, το οποίο ήδη βάραιναν υποψίες πως επιζητούσε την περσική επέμβαση, μετά τη συντριπτική ήττα του από τη Σπάρτη, δόθηκε η συμβουλή να υιοθετήσει στάση ένοπλης ουδετερότητας[iv]. Στους Κρήτες, που ρώτησαν αν θα είχαν όφελος προσφέροντας βοήθεια στους Έλληνες της ηπειρωτικής χώρας, το μαντείο απάντησε ωμά να μην φανούν τόσο ανόητοι όσο τότε που είχαν προσφέρει βοήθεια στον Μενέλαο, στον Τρωικό πόλεμο[v]. Ο κερκυραϊκός στόλος προφασίστηκε κακοκαιρία για να μην ξεκινήσει[vi] . Ο Γέλωνας, ο τύραννος των Συρακουσών, υποσχέθηκε μεγάλη βοήθεια, με τον όρο να τον κάνουν αρχιστράτηγο, αλλά τελικά έστειλε μόνο τρία μικρά πλοία, που παρακολουθούσαν από μακριά την έκβαση της σύγκρουσης[vii].

Αποθαρρυμένοι από την απάθεια και, ακόμα χειρότερα, από την ενδοτικότητα των ολιγάριθμων Ελλήνων Δύσης, οι οποίοι διατηρούσαν ακόμα την ανεξαρτησία τους, τα μέλη της Ελληνική Συμμαχίας τρομοκρατήθηκαν ακόμα περισσότερο από την αυτοπεποίθηση του Ξέρξη, ο οποίος, όταν συνέλαβε τρεις κατασκόπους τους, στις Σάρδεις, το 481, αντί να τους τιμωρήσει, διέταξε μόνο να τους δείξουν τον τεράστιο στρατό του και κατόπιν τους άφησε ελεύθερους για να αναφέρουν στην πατρίδα τους όσα είχαν δει[viii].  Την άνοιξη του 480 ο περσικός στρατός ξεκίνησε από τις Σάρδεις … και …έφτασε τελικά στο Ίλιο. Το νερό του άλλοτε φημισμένου Σκάμαδρου αποδείχτηκε πολύ λίγο για να ξεδιψάσει όλο το περσικό στράτευμα. Ο Ξέρξης ανέβηκε στο πέργαμο (ακρόπολη) του Πριάμου, όπου θυσίασε χίλια βόδια στην Αθηνά του Ιλίου, ενώ οι Μάγοι πρόσφεραν σπονδές στους υπερασπιστές της Τροίας. Με τον τρόπο αυτό ο Ξέρξης αυτοανακηρύχτηκε πρωταγωνιστής ενός καινούργιου Τρωικού πολέμου.

---

[i] Αλβέρτου Όλμστηντ, ιστορία της Περσικής αυτοκρατορίας, σ.σ. 388-389, 1948 πανεπιστήμιο Σικάγου, 2002 βιβλιόπολις_Οδυσσέας

[ii] Ηρόδοτος, Ζ΄ 220, 239

[iii] Στο ίδιο, 139 κ.εξ.

[iv] Στο ίδιο, 148 κ.εξ.

[v] Στο ίδιο, 169

[vi] Στο ίδιο, 168

[vii] Στο ίδιο, 153, 157-158

[viii] Στο ίδιο, 146 κ.εξ.

Διπλωματική ιστορία

Ο ρόλος της αποφασιστικότητας στις διαπραγματεύσεις και το ζωτικό συμφέρον του κράτους

Ήδη, από τα πρώτα βήματά του, το ευρωπαϊκό οικοδόμημα γνώρισε δυνατούς κραδασμούς, εξαιτίας της επιθετικής οικονομικής πολιτικής της Γερμανίας και των δορυφόρων της. Στην μικρή Ευρώπη της δεκαετίας του ’60 κύριος αντίπαλος της Γερμανίας ήταν η Γαλλία. Με αφορμή το γράμμα των κειμένων των πρώτων συνθηκών, ο γερμανικός επεκτατισμός εκδηλώθηκε δι’ εφόδου κατά του προαιωνίου του εχθρού. Αγαθή τύχη θέλει την εποχή εκείνη το τιμόνι της Γαλλίας να κρατούν τα στιβαρά χέρια του γερόλυκου του β΄ παγκοσμίου πολέμου, στρατηγού Ντε Γκωλ. Ο πατριωτικός εθνικισμός που τον διακατείχε δεν θα επέτρεπε ποτέ στους Γερμανούς να αναλάβουν τα σκήπτρα της πρώιμης Ευρώπης. Η ρήξη ήταν αναπόφευκτη. Και μέσω της ρήξης, η Γαλλία κρατήθηκε ζωντανή για δεκαετίες. Ακολουθεί, στα γαλλικά, ένα πολύ μικρό απόσπασμα της εξιστόρησης των δραματικών εκείνων γεγονότων από τον Γάλλο ιστορικό Ντουροζέλ. Στην σημερινή δυσχερή συγκυρία, ίσως θα έπρεπε και η Πατρίδα μας να επανεκτιμήσει τα οφέλη που ενδεχομένως προσφέρει ο δρόμος της ρήξης, όταν θίγονται ζωτικά συμφέροντα του κράτους και του λαού.

Ιωάννης Λιάκουρας

Les ultimatums français[i]

De 1963 a 1966, la crise du Marché commun porta sur les revendications françaises en matière agricole. Le traité de Rome de 1957 avait prévu un plan d’ union douanière concernant les produits industriels, mais avait été peu explicite en ce qui concerne l’ agriculture. La France était la principale puissance agricole du Marché commun et sa population agricole atteignait encore 17% du total. L’ agriculture française était en pleine modernization et la production augmentait. Aux yeux du gouvernement français, il était donc essential que le Marché commun pût contribuer à résoudre le problem de l’ exportation des surplus agricoles. Or, quoique les prix agricoles fussent plus bas en France, aux Pays Bas et surtout en Italie qu’ en Allemagne, ils restaient supérieurs aux prix mondiaux ; faire du Marché commun une zone privilégiée pour les produits français correspondait  évidement à l’ intérêt national de la France. Alors que jusqu’ à present, les négociations entre partenaires du Marché commun s’ étaient déroulées dans une atmosphere de coopération , c’ est cette notion de l’ intérêt national qui va désormais domineer les débats. Au cours de négociations d’ ailleurs extrêmement techniques et compliquées, la France utilisa le système des ultimatums qui, en general, aboutirent in extremis à des compromise à la suite de discussions épuisantes qu’ on a affublées du nom de “marathons agricoles”.

---

[i] Jean-BaptisteDuroselle, Histoire diplomatique de 1919 à nos jours, jurisprudence générale dalloz, 10e edition, 1990, σελ. 695

Ομήρου Οδύσσεια

Στα παλάτια του Οδυσσέα[i]

Αφιερωμένο στη μνήμη της αρχαιολόγου και ανασκαφέως της Ιθάκης, Λίτσας Κοντορλή – Παπαδοπούλου

Ετούτα θα ‘ναι τα λαμπρά παλάτια του Οδυσσέα

Που ανάμεσα σε πάμπολα μπορείς να τα ξανοίξης.

Απ’ το ‘να στ’ άλλο μέσα πας, κ’ έχουν αυλή σιμά τους,

Με τείχισμα στεφανωτό και στεριωμένες πόρτες

δικάνατες˙ και ποιος μπορεί να τα καταφρονέση ;

Βλέπω και μέσα περισσοί πίνουν και τρώνε ανθρώποι˙

Καπνού προβάλλει μυρουδιά, κι ακούγονται της λύρας

Οι κόρδες, που οι αθάνατοι για τα τραπέζια ορίσαν.

---

[i] Ομήρου Οδύσσεια, σε μετάπλαση στη νεοελληνική από τον Αργύρη Εφταλιώτη και τον Ιάκωβο Πολυλά, ραψωδία ρ΄, στ. 264-271, Διαχρονικές εκδόσεις ΑΕ, Αθήνα 1998

ιστορία της διπλωματίας

Η σημασία της Ελλάδος

στις παραμονές του Ρωσσοτουρκικού πολέμου του 1877-1878[i]

Οι Ρώσσοι αντιλαμβανόμενοι την σπουδαιότητα της συμπράξεως των Ελλήνων κατά τον επικείμενον πόλεμον, εδεικνύοντο καθ’ ημέραν φιλοφρονέστεροι προς την εν Αθήναις κυβέρνησιν και προσεπάθουν να πείσουν του Έλληνας ότι η Ρωσσία ενδιεφέρετο δι’ αυτούς όσον και διά τους Σλάβους. Οι Άγγλοι τουναντίον δεν παρέλειψαν να παραστήσουν εις την Ελληνικήν κυβέρνησιν την υποχρέωσιν, ην είχε να εμποδίση παντί τρόπω τους εν Τουρκία Έλληνας από του να επαναστατήσουν εναντίον κυριάρχου, μεθ’ ου ο βασιλεύς Γεώργιος Α΄ διετέλει εν ειρήνη. Ούτως η Ελληνική κυβέρνησις, ευρισκομένη μεταξύ των παροτρύνσεων αφ΄ ενός της Ρωσσίας και αφετέρου των μέχρις απειλών ενίοτε εξικνουμένων συμβουλών της Αγγλίας, αμφεταλαντεύετο ως προς την στάσιν, ην έδει  να τηρήση. Οι διασταγμοί της δε ηύξησαν έτι μάλλον μετά την επίσημον πλέον κήρυξιν του Ρωσσοτουρκιού πολέμου. Βεβαίως αι ευχαί του έθνους ήσαν εν τω συνόλω υπέρ των ομοδόξων Ρώσσων. Αλλ’ η κυβέρνησις εδίσταζε να εμπλακή εις πόλεμον λόγω του απειλούμενου κινδύνου να ίδη τον τουρκικόν στόλον, ισχυρότερον τότε του ελληνικού και διοικούμενον υπό Άγγλου ναυάρχου διατελούντος εις την υπηρεσίαν του Σουλτάνου, βομβαρδίζοντα τους λιμένας και τα παράλια της Ελλάδος, κινδύνου εις ον προσετίθετο και ο προερχόμενος εξ ενδεχόμενης εν τω μέλλοντι υπέρ των Τούρκων ενεργού επεμβάσεως της Αγγλίας˙ εις όλους ήτο ακόμη ζωηρά η ανάμνησις του Κριμαϊκού πολέμου.

Ο βασιλεύς Γεώργιος Α΄ εθεώρησεν ότι εις τόσον κρισίμους στιγμάς επεβάλλετο ο σχηματισμός οικουμενικής κυβερνήσεως, συνεννούσης όλους τους εξέχοντσας πολιτικούς άνδρας της χώρας, και ούτω την 7 Ιουνίου 1877 ανέλαβε την αρχήν κυβέρνησις με πρόεδρον τον γηραιόν Κανάρην και με υπουργόν των Εξωτερικών τον Χαρίλαον Τρικούπην.

Το έργον της νέας κυβερνήσεως δεν ήτο ευχερές. Είχε να αναστυλώση την πίστιν της χώρας από οικονομικής απόψεως και να ανοίξη εις την Ελλάδα τας μεγάλας χρηματαγοράς του εξωτερικού, εις τρόπον ώστε να δυνηθή να επιβάλη τον σεβασμόν των δικαίων του έξω των συνόρων Ελληνισμού διά μιας ενόπλου ουδετερότητος και ενδεχομένου δι’ ενός πολέμου.

Καθ’ ον χρόνον η Αγγλία εξηκολούθει καταβάλλουσα πάσαν δυνατήν προσπάθειαν, ίνα παραμείνει η Ελλάς αδρανής, η Ρωσσία, φυσικώ τω λόγω, επεδίωκε να επιτύχη ακριβώς το αντίθετον.

---

[i] Μ.Θ. Λάσκαρι, «το Ανατολικόν ζήτημα, 1800-1923», σελ. 289-290, εκδόσεις Πουρνάρα, Θεσσαλονίκη 1978

η ιστορία διδάσκει

τον καιρό της αλλαγής ...

Βασίλειος ο Μακεδών[i]

Μόλις την υπέρτατη παρέλαβε εξουσία, προσκάλεσε αμέσως τη γερουσία και τους αξιωματούχους και άνοιξε το θησαυροφυλάκιο. Δεν βρέθηκε όμως τίποτα άλλο από τόσο απόθεμα χρημάτων παρά … τρία μονάχα κεντηνάρια. Εζήτησε λοιπόν ο βασιλιάς απογραφή εξόδων, κι’ όταν τη βρήκε σε κάποιον γέροντα ευνούχο και έμαθε πού πήγανε τα χρήματα, έθεσε προς συζήτηση το θέμα στους αρίστους. Κι’ όταν ψηφίστηκε απ’ αυτούς, όσοι κακώς τα χρήματα έλαβαν να τα επιστρέψουν στο δημόσιο, ο Βασίλειος την υπερβολική αυτή απαίτηση εμετρίασε κι’ έδωσε διαταγή να επιστρέψουν στο βασιλικό ταμείο τα μισά απ’ όσα ο καθένας είχε πάρει. Κι’ έτσι συνάχθηκαν για το δημόσιο τριακόσια κεντηνάρια χρυσού.

…

Μόλις την εξουσία έλαβε ο Βασίλειος, το πρώτο που έκαμε ήταν να επιλέξει για τα διάφορα αξιώματα ακέραιους ανθρώπους, που ήταν βέβαιο γι’ αυτούς ότι τα χέρια καθαρά είχαν φυλάξει από τα κέρδη τα αισχρά. Έπειτα για τη δικαιοσύνη εφρόντισε και την ισονομία των υπηκόων, προσέχοντας στην πράξη, ώστε οι φτωχότεροι να μην καταπιέζονται απ’ τους πλούσιους. Εξάλλου σε όλους έκαμε γνωστό διά διαταγμάτων, ότι η αδικία είναι ανάγκη να εκλείψει εντελώς. … Κατέβαινε επίσης σ’ αυτό που λέγουν Γενικό και εξέταζε τους φόρους που εισπράττει το δημόσιο, για να ελέγχει άδικες εισπράξεις και έτσι ερχόταν βοηθός σε όσους αδικούνταν.

---

[i] Ιωάννου Σκυλίτση, χρονογραφία, σε μετάφραση Διονυσίου Μούσουρα, σ.σ. 157, 158, εκδόσεις Μίλητος

πολιτική φιλοσοφία

Οι βασικοί νόμοι της ανθρώπινης ηλιθιότητας[i]

«Ηλίθιος ονομάζεται το άτομο που οι πράξεις του προκαλούν ζημιές σε ένα άλλο άτομο ή σε μια ομάδα ατόμων, χωρίς το ίδιο να αποκομίζει κέρδη, ενώ πιθανά να υφίσταται ακόμη και ζημιές»

Μετά τον Δαρβίνο γνωρίζουμε πως έχουμε κοινή καταγωγή με τα κατώτερα μέλη του ζωικού βασιλείου. Τα σκουλήκια, όπως και οι ελέφαντες, αναγκάζονται να υπομείνουν το καθημερινό τους μερίδιο από δοκιμασίες, παθήματα και κακουχίες. Τα ανθρώπινα όντα, όμως, έχουν το προνόμιο να είναι υποχρεωμένα να υπομείνουν ένα επιπλέον φορτίο, ένα πλεόνασμα βασάνων που δημιουργούνται καθημερινά από μία ομάδα ατόμων μέσα στο ίδιο το ανθρώπινο είδος. Αυτή η ομάδα είναι πολύ πιο ισχυρή από τη Μαφία …

Όπως όλα τα ανθρώπινα όντα, έτσι και οι ηλίθιοι άνθρωποι παρουσιάζουν τεράστιες διακυμάνσεις αναφορικά με τη δυνατότητά τους να επηρεάζουν τους συνανθρώπους τους. Ορισμένοι ηλίθιοι άνθρωποι υπό φυσιολογικές συνθήκες προκαλούν μόνο περιορισμένες ζημιές, ενώ άλλοι καταφανώς επιτυγχάνουν να προκαλούν ανείπωτες και εκτεταμένες καταστροφές όχι απλά σε ένα ή δύο άτομα, αλλά σε ολόκληρες κοινότητες ή κοινωνίες. … το δυναμικό ενός ηλίθιου ατόμου σχετίζεται με την ισχύ και τις ευθύνες της θέσης που καταλαμβάνει στην κοινωνία. Μεταξύ των γραφειοκρατών, των στρατηγών, των πολιτικών και των αρχηγών κρατών είναι αρκετά εύκολο να εντοπιστούν εξαιρετικά παραδείγματα, ουσιαστικά, ηλιθίων ανθρώπων, των οποίων η καταστροφική δυνατότητα είχε (ή έχει) αυξηθεί τρομακτικά λόγω της θέσης εξουσίας που κατείχαν (ή κατέχουν). … Το ερώτημα, που συχνά εγείρουν οι λογικοί άνθρωποι, είναι πώς και γιατί τα ηλίθια άτομα καταφέρνουν να καταλάβουν υπεύθυνες θέσεις εξουσίας.

Η τάξη και οι κάστες ήταν οι κοινωνικές ρυθμίσεις που σταθερά ευνοούσαν την προώθηση ηλίθιων ατόμων σε θέσεις εξουσίας, στις περισσότερες κοινωνίες πριν από τη βιομηχανική επανάσταση. Η θρησκεία ήταν ένας ακόμη παράγοντας που συνέτεινε στην επιδείνωση του φαινομένου. Στον σύγχρονο βιομηχανικό κόσμο, οι τάξεις και οι κάστες έχουν ξορκιστεί τόσο ως λέξεις αλλά και ως έννοιες, και η θρησκεία φθίνει. Αλλά αντί για τάξεις και κάστες έχουμε πολιτικά κόμματα και γραφειοκρατία …

---

[i] Καρόλου Μ. Τσίπολλα, «οι βασικοί νόμοι της ανθρώπινης ηλιθιότητας», σ.σ. 17-18, 44 και 57 & επ., εκδόσεις Κέδρος 2012

πολιτική οικονομία

Περί χρέους και χρεωκοπίας[i]

Οφείλω να ομολογήσω ότι, όταν βλέπω ηγεμόνες και κράτη να μάχονται και να φιλονικούν, ανάμεσα στα χρέη, στα χρεόγραφα και στις δημόσιες υποθήκες τους, τούτο μου φέρνει πάντοτε στο νου ένα αγώνα παιχνιδιού με ρόπαλα μέσα σε κατάστημα κινέζικων κομψοτεχνημάτων.

…

Αφήστε νάρθει ο καιρός (και ασφαλώς θαρθεί) όταν δεν θα γίνονται εγγραφές στα νέα δάνεια, που δημιουργούνται για τις απαιτήσεις του έτους και αυτά δεν θα φέρνουν το χρήμα που έχει προγραμματισθεί. Υποθέστε ότι είτε το ταμείο του έθνους έχει εξαντληθεί ή ότι η πίστη μας, που έως τώρα υπήρξε πλήρης, αρχίζει να μας λείπει. Υποθέστε ότι, μέσα σ’ αυτή τη δυστυχία, το έθνος απειλείται από μιαν επιδρομή˙ μια ανταρσία υποπτευόμαστε ότι σχεδιάζεται ή έχει κιόλας ξεσπάσει στο εσωτερικό˙ μια ίλη ιππικού δεν μπορεί να εξοπλιστεί από έλλειψη πληρωμής, τροφίμων ή επισκευών˙ ή ακόμη ότι δεν μπορεί να προκαταβληθεί μια ξένη επιχορήγηση. Τι πρέπει να κάνει σε μια τόσο επείγουσαν ανάγκη ένας ηγεμόνας ή υπουργός ; Το δικαίωμα της αυτοπροστασίας είναι αναπαλλοτρίωτο σε κάθε άτομο, πολύ περισσότερο σε κάθε κοινότητα. Και η μωρία των πολιτικών μας ανδρών θα είναι τότε μεγαλύτερη από τη μωρία εκείνων που πρώτοι συνήψαν χρέος˙ ή, πολύ περισσότερο, από τη μωρία εκείνων που είχαν ή εξακολουθούν να έχουν εμπιστοσύνη σ’ αυτή την ασφάλεια, εάν οι πολιτικοί αυτοί έχουν τα μέσα της σωτηρίας στα χέρια τους και δεν τα χρησιμοποιούν. … Η ανάγκη το καλεί, ο φόβος βιάζει, το λογικό προτρέπει, μόνη η συμπάθεια κραυγάζει. Το χρήμα θα αρπαχτεί αμέσως για την τρέχουσα υπηρεσία, με τις πιο πανηγυρικές διακηρύξεις, ίσως ότι θα ξαναμπεί αμέσως στη θέση του. … Ολόκληρος ο μηχανισμός, ετοιμόρροπος ήδη, γκρεμίζεται και θάβει χιλιάδες μέσα στα ερείπιά του. Τούτο, νομίζω, μπορεί να ονομαστεί ο φυσικός θάνατος της δημόσιας πίστωσης˙ γιατί την ώρα εκείνη τείνει, τόσο φυσικά όσο και ένα σώμα ζώου, προς τη διάλυση και την καταστροφή της.

Τόσο εύκολα ξεγελιέται γενικά η ανθρωπότητα ώστε, και αν ακόμη η δημόσια πίστωση δεχότανε ένα τόσο βίαιο χτύπημα, σαν εκείνο που θα προκαλούσε μια θεληματική χρεοκοπία στην Αγγλία, δεν θα περνούσε ίσως μακρός χρόνος και πάλι η πίστωση θα ξαναγεννιότανε σε όση και πριν ανθηρή κατάσταση.

…

Ο φόβος μιας αιώνιας καταστροφής της πίστωσης, που αναγνωρίζεται ως δεινό, είναι ένα περιττό φόβητρο. Ένας φρόνιμος άνθρωπος, στην πραγματικότητα, θα δάνειζε το Δημόσιο πιο πρόθυμα ύστερ’ από το σβήσιμο των χρεών μας με σφουγγάρι, παρά σήμερα˙ όπως και ένα εύπορος κατεργάρης, αν και δεν θα μπορούσε κανείς να τον αναγκάσει να πληρώσει, είναι ο προτιμώτερος οφειλέτης σε μια τίμια χρεωκοπία. … Το Δημόσιο είναι ένας οφειλέτης, που κανένας δεν μπορεί να τον υποχρεώσει να πληρώσει. Ο μόνος έλεγχος που έχουν πάνω του οι πιστωτές, είναι το συμφέρον να προφυλάξει την πίστωση.

---

[i] Δαυίδ Χιούμ, «Δοκίμια_φιλολογικά, ηθικά, πολιτικά», σε μετάφραση Ε.Π. Παπανούτσου, σ. 322-324, βιβλιοπωλείον της Εστίας

Λογοτεχνία

Ο υπηρέτης[*]

 

Δεν καταλαβαίνω για ποιο λόγο δεν έχουν σε υπόληψη το επάγγελμα του υπηρέτη.

Είναι το καταφύγιο του φιλοσόφου, η τροφή του τεμπέλη και όταν διεξάγεται όπως πρέπει, είναι μια θέση εξουσίας …

Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί οι περισσότεροι έξυπνοι άνθρωποι δεν ακολουθούν αυτή τη σταδιοδρομία, να μάθουν να κάνουν καλά αυτή τη δουλειά και να τρυγούν τα οφέλη που έχει.

Ένας καλός υπηρέτης είναι απόλυτα εξασφαλισμένος, όχι από καλοσύνη του αφεντικού του, αλλά από συνήθεια και νωθρότητα. Είναι ζόρικο για έναν άντρα να μαγειρεύει μόνος του και να μαντάρει τις κάλτσες του. Προτιμάει να κρατήσει έναν κακό υπηρέτη, παρά να τον αλλάξει.

Μα ένας καλός υπηρέτης … μπορεί να διευθύνει απόλυτα το αφεντικό του, να του λέει πώς να σκέπτεται, πώς να ενεργεί, ποια να παντρευτεί, πότε να χωρίσει, να τον τρομοκρατεί για τιμωρία του ή να τον κάνει ευτυχισμένο και, τελικά, να μην τον ξεχνάει το αφεντικό του στη διαθήκη του.

Αν ήθελα, θα μπορούσα να κλέψω, να γδύσω, να δείρω οποιοδήποτε από τ’ αφεντικά που ήμουν στην υπηρεσία τους και φεύγοντας να μου πουν κι ευχαριστώ. Το επάγγελμά μου, αυτό καθαυτό δεν με προστατεύει, με προστατεύει, όμως, το αφεντικό μου.

Εσείς είστε αναγκασμένος να δουλεύετε και ν’ αντιμετωπίζετε ένα σωρό στενοχώριες. Εγώ δουλεύω λιγότερο κι έχω λιγότερες στενοχώριες.

Και είμαι καλός υπηρέτης.

---

[*] Τζων Στάινμπεκ, «Ανατολικά της Εδέμ», σ.σ. 242-243, εκδόσεις Σ.Ι. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα 1994

Ιστορικά

στην Ελλάδα … κάποτε[1]

 

Έχω σαφή την αντίληψιν ότι απευθύνομαι, την στιγμήν αυτήν, προς ανθρώπους πεινώντας και πολυειδώς πάσχοντας. Γνωρίζω πόσας στερήσεις υφίστανται, πόσον υποφέρουν … χωρίς να ημπορούν να πράξουν τίποτε …

…

Είναι πλάνη να πιστεύη κανείς ότι, εις την σημερινήν καθολικήν δοκιμασίαν, ημπορεί να φροντίζη μόνον δι’ εαυτόν … αδιαφορών διά την δυστυχίαν η οποία απλώνεται γύρω του.

…

 

Κανείς δεν πρέπει να λησμονή ότι η δυστυχία εξωθεί τον δυστυχούντα εις πράξεις απελπισίας και ότι η έκρηξις της απογνώσεως είναι πάντοτε τρμερά και καταλήγει εις την πλήρη καταστροφήν των κοινωνιών και των αποτελούντων αυτάς ατόμων.

 

Γνωρίζετε πάντες, εκ της πείρας του παρελθόντος, πόσοι ύπουλοι εχθροί επεβουλεύθησαν και επιβουλεύονται  πάντοτε την κοινωνικήν ενότητα και την εσωτερικήν γαλήνην, βασίζοντες τας ελπίδας των εις την προϊούσαν γενικήν εξαθλίωσιν αυτήν όσον είναι δυνατόν. Διότι, ούτω, όχι μόνον επιτελούμεν το πρώτιστον καθήκον παντός χριστιανού, αλλά και προασπίζομεν την συνοχήν της κοινωνίας και εξασφαλίζομεν ομαλήν και αδιατάρακτον την συμβίωσιν των ατόμων, διά του περιορισμού της ανισότητος των κοινωνικών τάξεων και της περιστολής του διαρκώς ογκουμένου κύματος της δυσφορίας των αναξιοπαθούντων.

…

Πώς είναι δυνατόν να παρέρχηται τις ασυγκίνητος ενώπιον του σιγηλού δράματος των ανέργων αλλά και των εργαζομένων, είτε ελευθέρων εργατών είτε επί μισθώ υπαλλήλων, ιδιωτικών και δημοσίων, διά τους οποίους ευρύνεται καθημερινώς το χάσμα μεταξύ των αναγκών της ζωής και της παρεχομένης αμοιβής ;

 

Είναι αυτοί οι ασυγκρίτως περισσότεροι, οι κυρίως πεινώντες και πάσχοντες εν τω μέσω της γενικής δοκιμασίας.

---

[1] Ηλία Βενέζη, Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός – οι χρόνοι της δουλείας, Εστία, Αθήνα 1981

Μωρίας εγκώμιον

σήμερα, όπως παλιά[1]

 

Μήτε το Χάος, μήτε ο Άδης, μήτε ο Κρόνος, μήτε ο Ιαπετός, μήτε κανένας απ’ αυτούς τους ξεπεσμένους και σκουριασμένους θεούς είναι ο πατέρας μου. Με γέννησε ο Πλούτος, μόνος πατέρας ανθρώπων και θεών, και να με συμπαθά ο Ησίοδος κι ο Όμηρος, ακόμα κι ο Δίας. Μ’ ένα του γνέψιμο, σήμερα, όπως παλιά, όλος ο κόσμος έρχεται τα’ απάνω κάτω, εμ ιερός εμ βέβηλος. Αυτός κανονίζει με τα κέφια του πολέμους, ειρήνη, κυβερνήσεις, συμβούλια, δικαστήρια, συνελεύσεις, γάμους, συνθήκες, συμμαχίες, αν κάποιος τον θυμώσει, ακόμα κι η Παλλάδα να κατέβει, δεν τον γλυτώνει. Απ’ την άλλη, όποιος τά ‘χει καλά μαζί του, κοροϊδεύει ακόμα και τον μεγάλο Δία με τα’ αστροπελέκια του.

 

Τέτοιος είναι ο πατέρας μου, και το καυχιέμαι …

---

[1] Εράσμου, Μωρίας εγκώμιον, σε μετάφραση Στρατή Τσίρκα, σ.σ. 39-40, εκδόσεις Ηριδανός 1970

ιστορίες τοκογλυφίας

Το κελεπούρι[i]

Το 2001 η Ελλάδα δεν ενδιαφέρει διόλου την «Γκόλντμαν Σαξ», που είναι απορροφημένη, την εποχή εκείνη, με τις αναδυόμενες  χώρες, οι οποίες αρχίζουν να προσελκύουν ορισμένες μεγάλες τράπεζες. Από την πλευρά της, η «Γκόλντμαν Σαξ ιντερνάτιοναλ» ρίχνει το βάρος στη Γερμανία, στην Ανατολική Ευρώπη και στην Τουρκία. Η τράπεζα δεν έχει θυγατρική στην Αθήνα. Οι ελληνικοί φάκελοι, κατά το παράδειγμα των χρηματοδοτήσεων της εμπορικής ναυτιλίας, δουλεύονται στο Λονδίνο, όπου είναι εγκατεστημένοι οι Έλληνες εφοπλιστές.

Το 1999, όταν αποφασίζεται η δημιουργία του ευρώ, η Ελλάδα δεν μπορεί να προχωρήσει στο κοινό νόμισμα. Στα χαρτιά, οι όροι συμμετοχής στον μηχανισμό είναι τα πολύ αυστηρά κριτήρια που διατυπώθηκαν στην Συνθήκη του Μάαστριχτ : χρέος κάτω από το 60% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος και έλλειμμα προϋπολογισμού κάτω από το 3%. Η Ελλάδα απέχει πολύ. … Ο επίτροπος για τις Οικονομικές και Νομισματικές Υποθέσεις, ο Γάλλος Υβ Τιμπώ ντε Σιλγκί, ένας από τους αρχιτέκτονες της μετάβασης στο ευρώ, ανάγει το όραμα της διεύρυνσης σε προσωπική υπόθεση. Άλλωστε, όλες οι χώρες του νέου «κλαμπ» δεν τακτοποίησαν κάπως τα λογιστικά τους, ώστε να πληρούν τα κριτήρια του Μάαστριχτ, ελαττώνοντας τα χρέη τους ; Μεταξύ κατεργαρέων, ειλικρίνεια.

Η ελληνική κυβέρνηση ζητά από την «Γκόλντμαν Σαξ» να την βοηθήσει να βρει τεχνάσματα, για να μπει στη ζώνη του ευρώ, λίγο μετά τη δημιουργία του νέου νομίσματος. Η Αθήνα θέλει, κυρίως, να κρύψει την έκταση των ελλειμμάτων της. Για να γίνει αυτό, οι σοσιαλιστές, με ηγέτη τον Κώστα Σημίτη, έχουν την πρόθεση να απαλλαγούν από το βάρος των στρατιωτικών δαπανών … ώστε αυτές να μην συμπεριλαμβάνονται στις δημόσιες δαπάνες.

Γιατί η «Γκόλνμαν Σαξ» να αρνηθεί μια τέτοια εντολή, με υψηλή αμοιβή, και να μην κάνει ένα νομότυπο φτιασίδωμα ; Παρά τις συχνά απρόβλεπτες δυσκολίες που παρουσιάζουν οι σχέσεις με τον χώρο της πολιτικής, η «βοήθεια» προς τα κράτη βρίσκεται στο επίκεντρο των δραστηριοτήτων των επενδυτικών τραπεζών. Αν και οι ευρωπαϊκοί οίκοι έχουν την τάση να αφήνουν αυτού του είδους τις συναλλαγές για τα γραφεία των ειδικών λογιστών, οι αμερικανοί συνάδελφοί τους παρέχουν, συχνά, και με κάθε νομιμότητα αυτού του τύπου τις υπηρεσίες. Και άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσέφυγαν στην «τεχνογνωσία» των μεγάλων χρηματοοικονομικών οργανισμών για να «βελτιστοποιήσουν» την εικόνα των εθνικών τους λογαριασμών. Η Ιταλία έκανε ακριβώς το ίδιο με την αμερικανική τράπεζα «Τζι Πι Μόργκαν».

Για την «Γκόλντμαν Σαξ» η Ελλάδα γίνεται ξαφνικά μάννα εξ ουρανού. Πώς να μην δουν ότι μια μικρή χώρα με αδύναμη τραπεζική υποδομή, στοιχειώδεις στατιστικές των δημοσιονομικών και με ανθούσα παραοικονομία, που καθιστά προβληματική της είσπραξη φόρων και δασμών, αποτελεί κελεπούρι .

…

Η διαφορά μεταξύ των αγορών που γίνονται για να «υπάρχει κάλυψη» – τα  περίφημα ΣιΝτιΕς – και εκείνων με καθαρά κερδοσκοπικό σκοπό είναι πολύ δύσκολο να εντοπιστεί. Αλλά, τι σημασία έχει, αφού στην ελληνική υπόθεση όλος ο κόσμος βγαίνει κερδισμένος ; Το κόλπο δίνει τη δυνατότητα στην Αθήνα να εξαφανίσει προσωρινά τα δισεκατομμύρια ευρώ του χρέους ως διά μαγείας. Από την πλευρά της η «Γκόλντμαν Σαξ» επωφελείται από τα μεγάλα περιθώρια κέρδους …

Μακροπρόθεσμα, όμως, οι τόκοι που θα δίνει το ελληνικό κράτος αποκαλύπτονται βαρύτεροι από εκείνους ενός απλού τραπεζικού δανείου. Θα κουβαλά το βάρος αυτής της υπογραφής για μεγάλο χρονικό διάστημα.

---

[i] Από το βιβλίο του Γάλλου δημοσιογράφου Μάρκ Ρως «η τράπεζα», σ.σ. 21 κ.επ., εκδόσεις Μεταίχμιο 2010

πολιτική οικονομία

Από την «κριτική της πολιτικής οικονομίας του Καρόλου Μαρξ»[1]

του Φρίντριχ Ένγκελς

οι Γερμανοί

Ο αποχωρισμός της Ολλανδίας από την Αυτοκρατορία[2] απώθησε τη Γερμανία από το παγκόσμιο εμπόριο και περιόρισε από την αρχή στο ελάχιστο τη βιομηχανική της ανάπτυξη. Και στο διάστημα που οι Γερμανοί ανάρρωναν πολύ αργά και με μεγάλο κόπο από τις καταστροφές των εμφυλίων πολέμων, στο διάστημα που ξόδευαν την αστικής τους δραστηριότητα – που ποτέ δεν ήταν πολύ μεγάλη – στον άκαρπο αγώνα ενάντια στους τελωνιακούς περιορισμούς και τους παράλογους εμπορικούς κανονισμούς που ο κάθε μικροπρίγκιπας και βαρόνος της Αυτοκρατορίας επέβαλλε στη βιομηχανία των υπηκόων του, στο διάστημα που οι αυτοκρατορικές πόλεις έφθιναν μέσα στο συντεχνιακό και πατρικιακό πνεύμα, στο διάστημα αυτό, λοιπόν, η Ολλανδία, η Αγγλία και η Γαλλία κατακτούσαν τις πρώτες θέσεις στο παγκόσμιο εμπόριο, ίδρυαν τη μία αποικία μετά από την άλλη και ανέπτυσσαν τη χειρονακτική βιομηχανία ως τη μεγαλύτερή της άνθιση, ώσπου τελικά η Αγγλία μπήκε επικεφαλής της σύγχρονης αστικής ανάπτυξης, εκμεταλλευόμενη τον ατμό που έδωσε αξία στα κοιτάσματά της σε κάρβουνο και σίδερο.

Για το διάστημα στο οποίο διεξαγόταν ο αγώνας ενάντια σε τόσο γελοία απαρχαιωμένα υπολείμματα του Μεσαίωνα τα οποία μέχρι τη δεκαετία του 1830 δέσμευαν την υλική αστική ανάπτυξη της Γερμανίας, δεν ήταν δυνατή η ύπαρξη μιας γερμανικής πολιτικής οικονομίας. Μόνο με τη συγκρότηση της Τελωνειακής Ένωσης[3] μπόρεσαν οι Γερμανοί να είναι σε θέση να καταλαβαίνουν γενικά την πολιτική οικονομία. Από αυτήν την εποχή άρχισε στην πράξη η εισαγωγή της αγγλικής και της γαλλικής πολιτικής οικονομίας προς εξυπηρέτηση των συμφερόντων της γερμανικής αστικής τάξης. Σύντομα, ο κόσμος των γραμμάτων και της γραφειοκρατίας πήρε υλικό που είχε εισαχθεί και το επεξεργάστηκε με έναν τρόπο που δεν τιμά πολύ το «γερμανικό πνεύμα». Από το παρδαλό συνονθύλευμα όλων αυτών που συγγράφουν, των ιπποτών της βιομηχανίας, των εμπόρων, των δασκάλων και των γραφειοκρατών, γεννήθηκε στη συνέχεια μια γερμανική οικονομική φιλολογία της οποίας η ανοησία, η ρηχότητα, η απερισκεψία, η πολυλογία και η λογοκλοπή μπορεί να συγκριθεί μόνο με αυτήν του γερμανικού μυθιστορήματος.

---

[1] Γράφτηκε από το Φ. Ένγκελς στο πρώτο μισό του Αυγούστου 1859. Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «o Λαός» (das Volk) της 6^ης και 20^ης Αυγούστου 1859.

[2] Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους (1486 – 1808)

[3] Η Γερμανική Τελωνειακή Ένωση (Deutscher Zollverein) μπήκε σε ισχύ από την 1^η του Γενάρη 1834 από την Πρωσία και από μια σειρά άλλα γερμανικά κρατίδια, μέλη της Γερμανικής Ομοσπονδίας (ομοσπονδία κυρίως γερμανόφωνων κρατών μεταξύ του 1815 – 1866), με στόχο το ξεπέρασμα του τεράστιου κατακερματισμού μέσω της κατάργησης των τελωνειακών δασμών κάθε κρατιδίου και της καθιέρωσης ενιαίων τελωνειακών δασμών στα σύνορα της Ένωσης.

Διάλογοι

μετά τα φυσικά

του Ιωάννη Λιάκουρα

-         είσαι καλά ; … πώς τα περνάς ;

-         πολύ καλά … γιατί ρωτάς ;

-         νοιάζομαι για σένα … και …

-         φοβάσαι το άγνωστο …

-         πώς το μάντεψες ;

-         δεν μάντεψα … το ξέρω …

-         ναι, αλλά πώς ;

-         μην ξεχνάς … είμαι στην άλλη την πλευρά …

-         ξέρω …

-         μην σε στενοχωρεί αυτό …

-         μου λείπεις …

-         σκέψου τον χρόνο … είναι σχετικός …

-         και τι θα πει αυτό …

-         πως είμαι μαζί σου …

-         μου λες πως σε κουβαλάω μέσα μου …

-         και όχι μόνο …

-         … πώς είναι από ‘κεί ;

-         πάντα την είχες αυτήν την απορία …

-         δεν βλάπτει η αναζήτηση …

-         όχι, δεν βλάπτει …

-         λοιπόν ;

-         όπως και ‘κει …

-         όπως και ‘δω ; … μα είναι δυνατόν ; …

-         η ζωή συνεχίζεται …

-         αυτό το λένε για παρηγοριά …

-         κι είναι πραγματικότητα …

-         ναι, αλλά εσύ ισχυρίζεσαι άλλα … αν σ’ ερμηνεύω σωστά …

-         και γιατί να θεωρείς άλλο, αυτό που είναι πραγματικό ;

-         να ... ήξερα πως πραγματικό είναι το να ‘σαι εδώ …

-         κι εδώ η ίδια αλήθεια ισχύει …

-         μα τότε, οι ψυχές ; … δεν ησυχάζουνε ποτέ ;

-         η ψυχή είναι αεικίνητη … κι ο χρόνος αέναος …

-         κι όταν λες πως η ζωή εκεί μοιάζει με την ζωή εδώ … τι ακριβώς εννοείς ;

-         χαρές και λύπες, πόνο κι ευτυχία …

-         δυσκολεύομαι να το πιστέψω … γαλουχηθήκαμε αλλιώς …

-         κι όμως είναι φυσικό …

-         τι εννοείς μ’ αυτό ;

-         τους νόμους της φύσης …

-         και ; …

-         ξέρεις, ο δημιουργός δεν έθεσε κανόνες τυχαία … ούτε ειδικά … ούτε τοπικά … τους έθεσε γενικά … κι έγιναν εργαλείο στα χέρια του …

-         θες να μου πεις πως οι φυσικοί νόμοι ισχύουν κι ‘κει ;

-         αυτό ακριβώς θέλω …

-         κι η κόλαση ; … κι ο παράδεισος ;

-         πάνε μαζί … όπως και στην εκεί ζωή …

-         διατηρείται δηλαδή η ενότητα του όντος και στην δική σου την πλευρά ;

-         μα, είμαι εδώ … σου μιλάω …

-         είσαι ;

-         φοβάσαι μήπως είμαι αποκύημα της φαντασίας σου ;

-         φοβάμαι το άγνωστο … το είπαμε αυτό …

-         κι όμως … δεν είμαι … είμαι εδώ, κι είμαι μαζί σου, κι είμαι ταυτόχρονα μία ενιαία οντότητα …

-         … και υπόκεισαι στους φυσικούς νόμους … ξέρω …

-         ακόμα δεν πιστεύεις ;

-         δεν ξέρω τί να πιστέψω …

-         κι οι αισθήσεις σου ; … σε απατούν κι αυτές ;

-         μπορεί …

-         και τότε γιατί κάθεσαι και μου μιλάς ;

-         γιατί δεν θέλω να σε χάσω … πάλι …

-         δεν θα με χάσεις …

-         … μια ερώτηση ακόμα …

-         ακούω …

-         και ποιό το νόημα αυτών ;

-         του αέναου ;

-         του αέναου …

-         όποιο και το νόημα της ύπαρξής σου … κι όσων υπάρχουν γύρω σου … και μέσα σου …

-         αλήθεια λες … γιατί να υπάρχουμε, αν δεν υπάρχει νόημα ;

-         μα, υπάρχει … σου λέω, υπάρχει …