Τετάρτη, 17 Σεπτεμβρίου 2008

Οικονομία

Μερκαντιλισμός και Φιλελευθερισμός*
Το μερκαντιλιστικό κράτος.

Όπως είναι γνωστό, το καθεστώς πού προηγήθη αμέσως του φιλε­λευθερισμού είναι το καθεστώς του αυταρχικού μερκαντιλιστικού κρά­τους [1].
Τα βασικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα αυτού του καθεστώτος μπορούν να υπαχθούν σε τέσσαρες κατηγορίες ή απόψεις.
Από φιλοσοφική άποψη, το μερκαντιλιστικό — απολυταρχικό κρά­τος είναι προσδεμένο στη θεωρία του ατομισμού και στη μηχανιστική θεω­ρία του σύμπαντος [2].
Από την άποψη των τεχνικών εφαρμογών και δυνατοτήτων, έχει σαν γνώρισμα τη σταθερή πίστη στην παντοδυναμία τής επιστήμης [3].
Από κοινωνικό - πολιτική σκοπιά, στηρίζεται στο συντονισμό τής κεντρικής — κατά κανόνα βασιλικής — εξουσίας και των ενδιαμέσων υπο­κειμένων εξουσιών, δηλαδή τής φεουδαρχικής ή τής αστικής ολιγαρχίας [4].
Από οικονομική, τέλος, πλευρά, ο μερκαντιλισμός τής απολυταρχικής περιόδου επιδιώκει την προοδευτική ενοποίηση τής εσωτερικής αγο­ράς, χάρη στο συνδυασμό συναλλακτικής ελευθερίας και κρατικών μονο­πωλίων [5].
Στη βάση του συστήματος επενεργεί σταθερά ή ιδέα ενός εκτεταμέ­νου οικονομικό - πολιτικού σχεδιασμού, με επίκεντρο την κυβερνητική ε­ξουσία.

Οι κεντρικές ιδέες του φιλελευθερισμού.

Από το μερκαντιλιστικό - απολυταρχικό κράτος, ο φιλελευθερισμός κληρονομεί δύο κυρίως βασικές ιδέες.
Ή πρώτη είναι ή Ιδέα τής οικονομικής προόδου, χάρη στην εφαρμογή νέων επιστημονικών ή τεχνικών μεθόδων.
Ή δεύτερη είναι ή Ιδέα τής ευρείας εθνικής αγοράς, σαν πλαισίου μιας απεριόριστης, κατ' αρχή, παραγωγικής και καταναλωτικής διαδικα­σίας, εκ διαμέτρου αντίθετης προς το στατικό ιδεώδες τής ιεραρχήσεως και κοινωνικής ταξινομήσεως των αναγκών των μεσαιωνικών χρόνων [6].
Και τις δύο όμως αυτές Ιδέες ο φιλελευθερισμός τις αναθεωρεί, τις διευρύνει και τις αναπροσαρμόζει σύμφωνα με τις επιταγές μιας νέας κοι­νωνικής Ιδεολογίας, πού συνοψίζεται στο γνωστό σύνθημα : laissez faire laissez passer s.
Αυτό το σύνθημα υποδηλώνει όχι την απλή τυπική ενοποίηση[7], άλλα την ουσιαστική ομοιογένεια και ομοιομορφία τής εθνικής αγοράς και τής εθνικής πολιτιστικής κοινότητας. Επάγεται, συνεπώς, την κατάργηση των εσωτερικών φραγμών και των μονοπωλιακών θέσεων—διά τής αποβολής των ενδιαμέσων" εξουσιών τής φεουδαρχίας και δι' ολοκληρώσεως τής συναλλακτικής ελευθερίας, χάρη στην εξαφάνιση κάθε είδους κρατικού παρεμβατισμού—την απελευθέρωση των δουλοπάροικων και την αποδέ­σμευση τής μεγάλης φεουδαρχικής ιδιοκτησίας. Αυτό υπήρξεν, άλλωστε, το τελικό αποτέλεσμα όλων των επαναστατικών κινημάτων του δεκάτου ογδόου και του δεκάτου ενάτου αιώνα, από τις επαναστάσεις των Η.Π.Α. και τής Γαλλίας ως εκείνες των άλλων ευρωπαϊκών λαών.

*Γ.Κ. Βλάχου, "Πολιτική", τ. Α΄, σ. 44-45, Αθήνα 1977
[1] Για το οικονομικό σύστημα του μερκαντιλισμού, βλ. R. Gonnard, Histoire des doctrines économiques, Paris, 1930, σελ. 53 έπ.
[2] Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι ή θεωρία αυτή ανεπτύχθη στα πλαίσια του αντι­στοίχου είδους κρατικής οργανώσεως και αντανακλά, κατά κάποιον τρόπο, την Ιδεολογία του κράτους τής αυτής κατηγορίας.
[3] Βλ. το βιβλίο του James E.King,Science and nationalism in the Government of Louis XIV, 1661 -1683, Baltimore, 1948.
[4] Ή Ιδέα αύτη ξεπερνάει, κατά §να μέρος, τα όρια τής μερκαντιλιστικής Ιδεολο­γίας καί είναι διάχυτη και στο έργο φιλελευθέρων συγγραφέων, όπως ó Montesquieu.
[5] Βλ. R. Gonnard, op. cit.
[6] Κάτω από τη γενική αρχή, ότι, σε κάθε τάξη άνηκαν ορισμένες υποχρεώσεις άλλα και Ιδιαίτερος τρόπος ζωής και εργασίας (convenienter vivere). Βλ. R. Gonnard, op. cit. σελ. 23 έπ.
[7] Όπως αυτό συνέβαινε κατά το προηγούμενο καθεστώς του μερκαντιλισμού, το οποίο είχε περιορίσει άλλ' όχι και ανατρέψει την εσωτερική κατάτμηση τής κυριαρχίας προς Όφελος των προνομιούχων τάξεων.